حقیقت چیست

تاملی بر خودکشی

haghighat-chist — Wed, 28 Oct 2009 11:46:25 GMT

تاملی بر خودکشی

خودکشی در لغت عبارت است از اینکه کسی خود را به وسیله ای بکشد و در اصطلاح نیز عبارت است از اقدام به امری که موجب مرگ خود انسان باشد می باشد

در مورد خودکشی جامعه شناسان و روان شناسان متعددی صفحه ها نگاشته اند و این رویداد را از منظر خودشان بررسی کرده اند فی المثال امیل درکیم در کتاب خود به نام خودکشی از نگاه جامع شناسانه به این مسئله پرداخته است تعریف وی از خودکشی چنین بود که میگوید: «هر نوع مرگی که نتیجه مستقیم یا غیرمستقیم عمل مثبت یا منفی خود قربانی است که شخصا می دانسته است که باید به همین نتیجه برسد.»
((کردار مثبت مثل اینکه انسان یک گلوله در شقیقه خویش خالی کند کردار منفی مانند اینکه انسان خانه ای را که در آتش شعله ور است ترک نکند یا آنقدر از خوردن غذا خودداری کند که بمیرد. یک اعتصاب غذای کامل که به مرگ بینجامد موردی است از خودکشی.))اصطلاح مستقیم و غیرمستقیم نیز مانند عمل مثبت و منفی است. شلیک گلوله در شقیقه مستقیما به مرگ می انجامد و ترک نکردن خانه شعله ور در آتش یا اعتصاب منجر به مرگ، غیرمستقیم به مرگ می انجامد. دورکیم دو نوع همبستگی و چهار نوع خودکشی مربوط به آنها را تشخیص داده است که سه نوع آن معلول سه نوع ساختاری است که آمار خودکشی در آنها بالا است و یک نوع آن ناشی از تغییرات ساختاری است که به بی هنجاری (آنومی) می انجامد. هسته اصلی بحث دورکیم را مفهوم «همبستگی» تشکیل می دهد. به هر اندازه همبستگی اجتماعی سست گردد و ارتباط و تعلق فرد به گروه کاسته شود: او آمادگی بیشتری برای پایان دادن به حیات خود پیدا می کند. چون دورکیم دو نوع جامعه «سنتی» و «ارگانیک» را از هم متمایز کرده و خصوصیات آنها را برشمرده است. همبستگی اگر از حد تعادل زیادتر شود نیز نوعی دیگر از خودکشی را موجب می شود زیرا فرد در چنین ساختاری خود را بدون اراده می بیند.

الف: خودکشی خودخواهانه. مرد و زن هنگامی که نتوانسته اند در یک گروه اجتماعی جذب شوند، هنگامی که امیال محرک آنان در حدی از تعادل نیست که متناسب با سرنوشت جامعه باشد و فرد نمی تواند در شرایط سختی و مشکل متکی به گروه باشد، این خودکشی روی می دهد. در این وضعیت نه تنها جامعه دچار بی هنجاری و شکستگی هنجارها شده است بلکه شرایطی وجود دارد که رهایی فرد از هنجارها را تشویق می کند.

ب: خودکشی دیگرخواهانه. این خودکشی در ساختاری روی می دهد که میان فرد و گروه همبستگی شدیدی وجود دارد و فرد در گروه حل شده است. فرد در گروه محو شده و جزیی از آن گردیده است. دورکیم دو نمونه اصلی از این نوع را ارائه داده است. یکی خودکشی زن همسر مرده در هند که می پذیرد همراه شوهرش سوزانده شود و فرد به حسب فرامین و رسوم اجتماعی تن به این کار می دهد. فرمانده یک کشتی که مایل نیست بعد از غرق شدن کشتی اش زنده بماند و خودکشی دیگردوستانه را برمی گزیند. علاوه بر نمونه هایی که دورکیم ارائه داده می توان از فداکاری خلبانان ژاپنی در جنگ جهانی دوم به عنوان بهترین نمونه یاد کرد. عملیات استشهادی فلسطینیان علیه اسرائیلی ها نیز از همین قبیل است.

ج: خودکشی قدرگرایانه. در ساخت های سنتی که سلطه وجدان جمعی و هنجارها بر فرد چنان شدید است که آزادی عمل فردی را کاملا از او سلب می کند و فرد خود را اسیر سرنوشت و جبر اجتماعی می داند و امیدی به تغییر وضع خود ندارد فرد برای رهایی از سلطه خشن این جبرها، آزادی خود را در مرگ می جوید. بردگانی که در قرون وسطی دست به خودکشی می زدند از این دست بودند. فراوانی خودکشی در مناطق روستایی و سنتی نیز از این قبیل است. برای مثال بیشترین آمار خودکشی در ایران در میان زنان ایلام است که ساختی قبیله ای و عشیره ای دارند.

د: خودکشی آنومیک یا ناشی از بی هنجاری و تضعیف هنجارها. این نوع خودکشی که ناشی از نابسامانی اجتماعی است بیش از همه مورد توجه دورکیم بوده است زیرا نمودار بارزترین خصیصه جامعه جدید است و عکس العمل مردم در جامعه در حال انتقال از ساختی سنتی به ساختی مدرن می باشد. آمارها، افزایش خودکشی را در دو دوره بحران اقتصادی و رونق بی حداقتصادی نشان می دهد. در شرایط بحران، نظام طبقاتی در هم می ریزد، فرد به موقعیت های پایین تر تنزل می کند پاداشی را که در مقام قبلی انتظار داشته دریافت نمی کند، احساس شکست و نومیدی به او دست می دهد. در رونق بی حداقتصادی نیز رقابت افزایش می یابد و خود به تنهایی لذت بخش می شود ولی هرچه کوشش در نظام رقابتی شدید بیشتر می شود، نتیجه کمتری حاصل می گردد و شوق زندگی از میان می رود. رشد بی بند و بار اقتصادی، هنجارهایی که آرزوها را محدود می ساخت به هم می ریزد و رقابت ها را دامن می زند و ناکامی ها را بیشتر می کند
بحث محوری دورکیم این است که نیرویی که تعیین کننده خودکشی است نیروی روانشناختی نیست، نیرویی اجتماعی است. دورکیم همچنین میان سن، مذهب، جنس و تأهل با خودکشی، همبستگی یافته است
میزان خودکشی هر قدر سن بالا رود بیشتر است
میزان خودکشی نزد افراد مذهبی کمتر از افراد غیرمذهبی است و حتی خودکشی میان پروتستان ها بیشتر از کاتولیک ها است
خودکشی نزد مردان بیشتر از زنان است
خودکشی نزد افراد متأهل کمتر از افراد مجرد است
آنچه موجب حمایت افراد در برابر خودکشی می شود نفس ازدواج نیست بلکه وجود خانواده و فرزندان است. فرد متأهل وابستگی های بیشتری در در مقایسه با فرد مجرد دارد. .

قاعدتاً روانشناسان نیز وقتی صحبت از خودکشی میکنند علل های زیر را بر میشمارند :

اختلالات روانی، رنج، شکست در عشق، استرس، غم، انگیزه‌ها و آموزه‌های اعتقادی و دینی، ترس از مجازات، ورشکستگی مالی، گناه یا شرم، از خود گذشتگی، عملیات انتحاری، بدبینی و پوچ‌انگاری، تنهایی، اعاده حیثیت، مرگ نزدیکان، کنجکاوی نسبت به حیات پس از مرگ، عوارض دارویی، ترس از پیری، برآورده نشدن نیاز جنسی و... عمده علت‌های «مرگ‌خواهی» است.

مهمترين نظريه در بعد روانكاوي نظريه فرويد است. فرويد در توضيحات مربوط به غرايز، روان پويايي و سازكارهاي دفاعي به تبيين علل خودكشي مي پردازد در مورد غرايز فرويد به وجود دو غريزه ي اساسي در انسان معتقد است
غريزه ي زندگي كه منشا سازندگي، آفرينندگي و عشق به معناي وسيع ان است و سبب ادامه ي فرد و نوع بشر است.
غريزه ي مرگ كه در تخريب، ويرانگري، پرخاشگري و جنگ خود را نشان مي دهد اگر غريزه ي مرگ به جهان بيرون از فرد متوجه شود سبب پرخاشگري و كشتن انسانهاي ديگر مي شود واگر به دنياي درون روي كند موجب خودكشتن مي گردد. بنابراين خودكشي ناشي از غريزه ي مرگ و در واقع پرخاشگري خودكشي دروني شده است. فرويد نفرت از خويشتن را كه در افسردگي مشاهده مي شود ناشي از خشم معطوف به يك شيء مورد علاقه توصيف نمود، خشمي كه چنين افرادي آنرا به سوي خود باز مي گردانند. فرويد خودكشي را حد اعلاي اين پديده دانسته و ترديد داشت كه كسي بدون ميل سركوب شده پيشين خودكشي كند.
در ديدگاه فرويد غريزه ي مرگ در همه ي انسانها وجود دارد اما زماني كه فرد با اختلالات فردي و اجتماعي روبه رو مي شود تقويت مي گردد و خودكشي را در انسان تقويت مي كند از طرفي خودكشي با تمايل فرد با ديگر كشي نيز همراه است و از اين رو در هر خودكشي سه عنصر اساسي وجود دارد 1- تمايل براي كشتن ديگري كه از احساس نفرت سرچشمه مي گيرد 2- تمايل براي كشته شدن كه از احساس گناه ناشي مي شود 3- تمايل براي مردن كه حاصل نااميدي است .
فرويد در نظريه ي روان پويايي خود نيز به تبيين خودكشي مي پردازد و آن را به عنوان يك بيماري رواني درنظر مي گيرد كه از اختلالات بخشهاي سه گانه ي شخصيت يعني نهاد، خود و فراخود ناشي مي شود.
يونگ نيز از جمله نظريه پردازاني است كه بعد از فرويد نظرياتش در اين زمينه مطرح است يونگ معتقد است آرزوهاي نا خودآگاه براي احياي حيات معنوي ورواني در فردي كه زندگي برايش معنايي ندارد دليل خودكشي است . ساليوان خودكشي را بيانگر شكست تضادهاي شخصي حل نشدني مي داند .
كارل مينگر براساس تحقيقات روانكاوي خود عقيده داشت خودكشي برگردان يك جنايت است وي خودكشي راقتل وارونه، ديگركشي معكوس را ناشي از خشم شخص به فرد ديگر معرفي مي كند كه متوجه درون مي شود يا به عنوان بهانه اي براي مجازات مورد استفاده قرار مي گيرد.

حال آیا خودکشی میتواند مورد پرسش فلسفی قرار گیرد ؟ به نظر بنده این مطلب میتواند اصالتاً یک بحث فلسفی باشد زیرا که به نظر می‌رسد در میان انواع گوناگون خودکشی اعم از آگاهانه یا ناآگاهانه، با هدف یا بی‌هدف، فردی یا دسته‌جمعی و … یک اتفاق مشترک رخ می دهد: قتل نفس سوژه توسط خودش. سوژه را نیز در اینجا فراتر از فاعل شناسایی(چنانکه رایج است) در نظر می‌گیریم. مراد هستنده‌ی آگاهی و با اراده‌ای است که با فعلش حیات را از خود سلب می‌کند، هر چند حین خودکشی آگاهی یا اراده یا هر دوی آن ها را به دلایل مختلف نداشته باشد. باز ممکن است در این که خودکشی را امری سلبی تعریف کردیم مناقشه تردید وارد آید

در هر صورت با این تعریف اجمالی و ناقص از خودکشی چند امکان برای صورت دادن بحثی فلسفی در مورد آن خودنمایی می‌کنند:

نخست بحثی است که از بستر تحلیل مفهومی «خودکشی» و تحقق آن بر می‌خیزد. بدین معنا که وقتی سخن از خودکشی می‌گوییم، «خود»(self, sui ,ego) به چه معناست؟ آیا فاعل خودکشی با کشتن خود همزمان سوژه و ابژه‌ی یک فعل است؟ یا با خودکشی گونه‌ای غیریت در فاعل پدید می‌آید که شرط امکان خودکشی است؟ مرگ چه نسبتی با عدم دارد و کشتن آیا به معنای معدوم شدن است؟ در صورت پاسخ مثبت به این پرسش(به هر معنایی) آیا خودکشی تمنای عدم و لاجرم آرزوی محال نیست؟ بر این اساس آیا خودکشی به لحاظ مفهومی امکان‌پذیر است؟ خودکشی تا کجا از آگاهی‌های سوژه و تا کجا از اراده‌ی او نشأت می‌گیرد؟

دسته‌ی دیگر مباحث پیرامون خودکشی در حوزه‌ی فلسفه را می‌توان در حیطه‌ی فلسفه‌ی حقوق یافت، یعنی تبیین این بحث که آیا انسان حق خودکشی دارد یا نه؟ این بحث لاجرم به حدود اختیارات انسان و مرزهای خودمختاری او می‌انجامد و بسته به مبنای انسان‌شناختی فلسفی که فرد اختیار می‌کند(البته به ضرورت بحث فلسفی باید بتواند از این مبنا دفاع کند) ‌‌پاسخ‌های متفاوتی دریافت می‌کند. همین‌طور است بحث از خودکشی در فلسفه‌‌ی اخلاق به ویژه شاخه‌ی پرمخاطب امروزین آن یعنی اخلاق پزشکی که در آن مباحثی چون اتانازی را از دیدگاه فلسفی مورد بحث قرار می‌دهند.

اما دسته‌ی دیگر مباحث در مورد خودکشی را می‌توان در میان فیلسوفان اگزیستانسیالیست یافت. آن‌جا که این فیلسوفان در مورد هستی هستنده‌ای به نام انسان سخن می‌گویند و امکان‌های فراروی این هستنده را به روش‌های گوناگون(از جمله پدیدارشناختی) می‌کاوند. خودکشی یکی از امکان‌های هستنده‌ی زمان‌مندی به نام انسان است. انسان از معدود جان‌دارانی است که به اختیار خویش می‌تواند از خود سلب حیات کند و شاید تنها جانداری باشد که آگاهانه چنین می‌کند. آیا این امکان اصیل است یا خیر؟ اصالت به چه معناست؟

پرسش اخیر ما را به گونه‌ای دیگر از مباحث پیرامون خودکشی رهنمون می‌شود. بحث پیرامون خودکشی در این بستر با بحث معنای زندگی پیوند می‌خورد. به طور افواهی رایج است که یکی از دلایل خودکشی (که خودکشی فلسفی نیز شاید خوانده شود) به دلیل یأس فلسفی است. یأس فلسفی را در این‌جا به معنای بی‌معنایی و فقدان معنا در نظر بگیرید. یعنی خودکشی در این‌گونه موارد پیامد فقدان معنای محصل یا غایتنمند فلسفی برای زندگی است. اگرچه نگارنده معتقد است که کم‌تر کسی جز جوان‌هایی که راسکلنیکف‌وار زندگی می‌کنند به این دلیل اخیر دست به خودکشی بزند.

استدلال هایی که میتوان آورد که بر مخالفت با خودکشی باشند به شرح زیر است

اندیشه ی فایده گرایی میتواند به عنوان یک توجیه یا استدلال در مقابل خودکشی مورد استفاده قرار گیرد گرچه از مرگ شخص افسرده، اندوه خود را به پایان میرساند اما خانواده و دوستان فرد ممکن است غمگین شوند.

کانت میگوید هر کس که به خودکشی می اندیشد باید از خود بپرسد که آیا این عمل او ماهیتاً در موافقت با هدف انسانیت هست یا نه.

نظریه ی کانت تنها به اعمال نگاه میکند و نه به نتایج و بازخوردها، تو شاید مجبور باشی که فکر کنی که آیا تمایل به عمومی کردن آن رفتار داری یا نه، به بیان دیگر آیا انتظار داری که همه به آن شکل رفتار کنند؟ کانت همچنین بحث میکند که اگر شخص اقدام به خودکشی کند که از خود به عنوان وسیله ای برای ارضای خود استفاده کند (( -پیش فرض کانت این است که – شخص نمیتواند به عنوان یک وسیله استفاده شود، در صورتی که در تمام رفتارها همیشه باید او را به عنوان هدف در نظر گرفت)) بنابراین این امری غیر اخلاقی است که برای ارضای خودمان خودکشی کنیم.

البر کامو در پوچی میگوید خودکشی نفی آزادی است او فکر میکند توهم مذهب و یا مرگ راهی برای فرار از پوچی و واقعیت نیست به جای فرار مضحک از زندگی، ما باید به زندگی در آغوش احساسات روی بیاوریم.

در حالی که درد احساسی ممکن است زودگذر به نظر برسد که در بیشتر موارد همین طور است اما در موارد دیگر ممکن است حل و فصل آن حتی غیر ممکن به نظر برسد که حتی از طریق مشاوره یا تغییر در شیوه ی زندگی، بسته به شدت رنج و توانایی فرد برای کنار آمدن با درد است که ممکن است به صورت مادام العمر به بیماری روانی همراه باشد.

دیدگاه میانه این است که اگر چه زندگی به طور کلی خوب است اما افرادی که مبتلا به صورت برگشت ناپذیر هستنند را نباید مجبور به ادامه ی رنج کرد خودکشی قابل قبول است وقتی که زندگی انسان با توجه به شرایط خارج از کنترل فرد است دیگر نمیتواند ادامه دهد.

اما نظریاتی که موافقت با خودکشی دارند عبارتند از :

نظریه توماس سزاسز ) ( tomas szasz

وی میگوید خودکشی اساسی ترین حق همه است اگر آزادی وجود دارد همچنان که حق زندگی کردن دارید شما حق خودکشی نیز دارید زیرا که دیگران نمیتوانند شما را به زود متعلق زندگی بدانند زیرا که بر خلاف آزادی است

ژان عامری در کتاب خود کشی خود معتقد است خودکشی نشان آزادی نهایی بشریت میداند و توجیه عمل را با این جمله میکند : (ما تنها در مرگ انتخابی و سوگواری کردن برای زندگی هر روزیمان و تمام چیزهای همراه آن به خودمان میرسیم) شایان ذکر است وی در سال 1978 خود کشی کرد

به نظر نگارنده شایسته نیست که مرگ خواهی را فقط نتیجه «به تنگ آمدن از زندگی» یا «ایثار برای دیگری» بدانیم. قبل از اینکه علتی خارجی برای خودکشی بیابیم باید بدانیم خودکشی «راهی» است که می‌توان آن را شناخت، فارغ از انتخاب. انتخاب آن معلول بسیاری چیزهاست؛ زندگی محنت‌بار، از دست دادن عزیزان، ایثار یا هرچه شما بخواهید... انسانِ در تکاپوی زندگی می‌تواند این افق مرگ‌آور را در مقابل خود ببیند. افقی که حد نهایی به دست آوردن‌ها و از دست دادن‌هاست. صحبت از مرگ آگاهی نیست، پندِ «چونان زندگی کن که گویی فردا روز مرگت است» نمی‌دهم. درک خودکشی درک یک توانایی است؛ خوب یا بد، می‌توان مرد.

ماخذ: دانش نامه ویکی پدیا

کتاب خود کشی درکیم

مقاله ای از محسن آزموده به نامه پروژه خودکشی

http://www.exampleessays.com/essay_search/Philosophical_Suicide.html

هراکلیتوس ( تاریخ فلسفه )

haghighat-chist — Mon, 28 Sep 2009 10:48:21 GMT

در این مقال سعی شده است با همه ی اندیشه های هراکلیتوس فیلسوف یونان باستان به صورت کامل و از ماخذهای معتبر آشنا شویم

بیوگرافی

هراکلیتوس اهل افسس در حدود اواخر قرن ششم و به گقته ی دیوگنس در حدود شصت و نهمین المپیاد یعنی در سالهای 504-501 ق.م در اوج شهرت بوده است.

مقام باسیلیوس در خانواده ی وی موروثی بود،ولی وی آن را به نفع برادر خود رها کرد.

امیل بریه می گوید : وی شاهد شورش بوده است که در ضمن آن همه ی بلاد ایونیا بجز افسس برای مبارزه با تسلط ایران به سال 498 با یکدیگرمتحد شدند و از داریوش کیفری بسیار شدید بردند ، هراکلیتوس در اثنای این سوانح مدنی می زیست و فکر او شاید بر اثر همین عوامل به بد بینی تمایل یافت و حالتی از کبر و مناعت به دست آورد که ممیز اوست.

تصنیف منثور اوبه نام "درباره ی جهان"است که به سه فصل سه گانه ی طبیعیات و الهیات و سیاسیات تقسیم شده است.

تئودر گمبرتس می گوید: این مرد آکنده از غرور و اعتماد به نفس ، که سر به هیچ کس فرو نمی آورد ، در پای درس هیچ استادی نشسته است.

وی در مورد مردم شهرش می گفت:حق این است که همه ی اهالی افسس یکایک خود را به دار بزنند و شهر را به صفیران بگذارند.

هراکلیتوس را سنین پیری از کشیدن یوغ حکومت توده ی مردم خسته شده بود. از این رو به شهرش پشت کرد و در کوهستانی پوشیده از جنگل انزوا گزید و پس از آنکه طوماری را که ثمره ی زندگی پر فعالیتش بود همچون ارثیه ای برای آیندگان که به پرستش گاه آرتمیس سپرد ، در همانجا در گذشت.

نخستین متفکران یونانی ص 231 تا ص235

لائرتیوس می نویسد که وی پسر بلوسون و از شهر افسوس بود و در شصت و نهمین سالگی مرده است و اضافه کرده است که هراکلیتوس شاگرد کسنوفانس بوده است.

"خراسانی شرف معتقد است که این را نمیتوان پذیزفت هر چند احتمال دارد که اندیشه های آن فیلسوف در اندیشه ی هراکلیتوس تاءثیرگذار بود"

دیوژنس در کتاب9 می نویسد که دوران شگفتگی هراکلیتوس هم معاصر با داریوش بوده است وی نیز به گوشه گیری و مردم گریزی هراکلیتوس اشاره کرده است.

خراسانی شرف معتقد است حدود سالهای 478-544 پیش از میلاد سالهای زندگی هراکلیتوس است"

دیوژنس از مکاتبه های بین هراکلیتوس و شاه ایران داریوش پسر ویشتاسب خبر میدهد که در این نیز شک است.

دیوژنس می نویسد : کتابی که گفته می شدو از هراکلیتوس است مطابق مضمون آن"درباره ی طبیعت " نام دارد و به سه گفتار تقسیم شده است،درباره ی همه ی جهان هستی،سیاست،خداشناسی. وی این کتاب را وقف معبد آرتمیس کرد و در آنجا سپرد...

فیلسوف مالیخولیایی هراکلیتوس

کاپلستون ج 1 ص51 و ص 52

اضداد

در نظر او کشمکش اضداد ،نه تنها لکه ای بر وحدت "واحد "نیست بلکه برای وجود واحد اساسی است در واقع "واحد در کشش اضداد وجود دارد : این کشش برای وحدت "واحد" اساسی است.

- در نظر هراکلیتوس واقعیت واحد است.

جنگ اضداد برای وجود واحد اساسی است همجنین صریحاَ در چنین جملاتی آمده است : ما باید بدانیم که جنگ در همه چیز وجود دارد و ستیزه عدل است و تمام اشیا به سبب ستیزه به وجود می آیند و از میان می روند .

هراکلیتوس قاطعانه میگوید : مردم نمی دانند چگونه آنچه نا سازگار است با خود سازگار است و این هماهنگی کشش های متضاد است مانند هماهنگی کمان و جنگ .

سیر حکمت در اروپا ص 14

نسبت به هیچ چیز نمی توان گفته باشد باید گفت می شود و شدن نتیجه کشمکش اضداد است و به این سبب جنگ در عالم ضروری است و همواره کشمکش اجزا عاالم را با هم سازش و توافق است و اضداد برای یکدیگر لازمند ولی باید در حال اعتدال و تناسب بمانند و همین که یکی از حد اعتدال بیرون شد عدل عالم او را به مقام خود بر می گرداند.

تاریخ فلسفه امیل بریه داوودی ص 70

جنگ "پلمس" پدر همه چیز است وظهور و بقای موجودات معلول و معنارضه اضدادی است که هم با یکدیگر متقابل است و هم یکدیگر را بر پای می دارد.هرگاه مانند امرس در آرزوی آن باشیم که آتش بیگانگی در میان خدایان و مردمان به خاموشی گراید نابودی جهان را آرزو کرده ایم.

هرگونه افراطی که در هر کدام از اضداد پیش آید و آزار از اندازه معین خارح سازد منتهی به فنا و زوال می شود مثلاُ هر گاه خرشید از حدود هود تجاوز کند و در ساعتی که تقدیر معین کرده است غروب نکند آتش آن،همه جیز را میسوزند.بدین ترتیب می بینیم که نظریه اضداد ، هم براضداد متقارن که در مکان یکدیگر را محدود می سازند،و هم بر اضداد متوالی که سلسله ی منظمی ار فزونی و کاستی یا سیری و گرسنگی است و در زمان یکدیگر را محدود می کند ،منطبق میشود .

متفکران یونانی ص91

شی ناموزن با خود خویش هماهنگ است .هماهنگی نامحسوس ( یعنی هماهنگی ناشی از اضداد ) بهتر از هماهنگی محسوس است. بیماری تندرستی را خوشایند می سازد و گرسنگی سیری را و خستگی

راحتی را .هراکلیتوس گاه با احکام و تفصیل و روشنی تمام اعلام می کند که قانون تضاد در طبیعت همان گونه حکم فرماست که در زندگی آدمیان ،و صلاح آدمیان در این نیست که همهی آرزوهایش برآورده شود یعنی همه اضداد سازگاری بیهوده ای با هم بیابند و ازمیان برخیزند.

تاریخ فلسفه راسل ص81

"فانی باقی و باقی فانی است یکی در مرگ و دیگری می زید و در زندگی دیگری می میرد."

در این جهان وحدت وجود دارد اما این وحدت از جمع اضداد پدید میآید."همه چیز از یک چیز و یک چیز از همه چیز به وجود می آید،اما متکثر از واحد، که همان خدا است ،کمتر واقعیت دارد"

تاریخ فلسفه راسل ص82

"جنگ پدر و پادشاه همگان است. او است که برخی را خدا و برخی را انسان ساخته و برخی را برده و برخی را آزاد گرده است" باز: هومر اشتباه می کرد که می گفت :"بود آیا که این ستیزه ازمیان خدایان و آدمیان بر خیزد؟ وی ندانسته برای نابودی جهان دعا می کرد، زیرا که اگر دعای او مستجاب می شد ،همه جیز از میان میرفت" و نیز می گوید :"باید دانست که جنگ امری عمومی است و ستیزه عدالت است و همه چیز در نتیجه ستیزه به وجود می آید و ازمیان می رود"

اضداد

نخستین متفکران یونانی ص236 و ص237 بر گرفته از کتاب دیلزکه توشته های خود هراکلیتوس است.

1-تناقص ، توافق است و از چیزهای نا موافق زیبا ترین هماهنگی و همه چیز از راه جدال پدید می آید

2-طبیعت نیز درپی اضداد تلاش می کند و از آنها هماوازی هماهنگی پدیدمی آورد،نه از همانند ها. همان گونه که در هر حال نر با ماده به همگرد می آیند ،نه هر یک از آنها با همجنس خود و نخستین همبستگی از راه یگانگی اضداد روی می دهد نه به وسیله ی همانند ها ....

3-مردمان نمیدانند که چگونه از هم جداشدگی عین به هم پیوستگی است: هماهنگی کشش های متضاد چون در کمان و جنگ

4-راه به بالا و پائین یکی و همان است.

5-باید دانست که جنگ در چیزها همگانی است و پیکار عدل است و همه چیز و از راه پیکار وضرورت پدید می آید.

6-بیماری تندرستی را خوشایند نیک می سازد ،گرسنگی سیری را و رنج که آسایش را.

ص244 هومروس خطا کرد که گفت:ای کاش می شد که جدال ازمیان آدمیان و خدایان نابود شود.او نمیدانست که برای ویرانی جهان دعا میکرد زیرا اگر دعاهای او مستجاب می شد همه جیز از میان می رفته

ص246

همه چیز در اثر کشاکش اضداد انانیتوتتا پدید می آیند و مجموع آنها مانند رودخانه در جریان است.

ص249

حاصل این کشاکش خای ظاهری و تناقضه های آشکار،هماهنگی و یگانگی است که جهان را بر پا می دارد.

تکه 51 ؛ ، مردمان نمی دانند که چگونه از هم جدا شدگی عین به هم پیوستگی است:هماهنگی کشش های متضاد چون در کمان و جنگ.

ص250

این تنها از دیده ی آدمیان است که تضاد ،تناقض و جدال در جهان هستی ناپسند و نکوهیده است و این زاییده فهم ناقص ما است .اما از دیدگاه موجودی برتر که بر هستی احاطه دارد و از بالا و از همه سو به آن می نگرد این تضادها و تناقض ها ،این جنگ و پیکار پیوسته ،یکباره ،از میان میرود و همه برای او پسندیده است.تکه 102

بدین سان : برای خدا همه چیز زیبا و نیک و عدل است،اما آدمیان یکی را نا عادلانه و یکی را عادلانه تصور کرده اند.

تکه 126:اضداد به یکدیگر تبدیل می شوند.

فیلسوف تاریک اندیش هراکلیتوس

کاپلستون 1 از 49 تا 59

نظریه وی درباره ی حرکت و سیلان

همه ی اشیا دریک حالت جریان و سیلان دائم اند.

شما نمیتوانید دوبار در یک رودخانه گام نهید،زیرا آبهای تازه پیوسته جریان دارد و بر شما می گذرد.

افلاطون اظهار میدارد در "کراتولوس2،4الف":هراکلیتوس در جایی می گوید همه ی اشیا درگذر است و هیج چیز ساکن نیست؛در ضمن مقایسه اشیا با جریان یک رودخانه می گوید شما نمیتوانید در یک رودخانه قدم بگذارید.

ارسطو در "درباره ی آسمان،298 ب30،می گوید:"تمام چیزها در حرکت هستند هیچ چیز ثابت و ساکن نیست.

سیر حکمت در اروپا محمد علی فروغی

هرقلیطوس ص14 تاص15

وجود پا بر جا قائل نیمباشد وعالم را به رودی تشبیه میکند که همواره روان است و یک دم مانند دم دیگر نیست ثبات و بقا را منگر است و می گوید هر چه را بنگری به یک اعتبار هست و به یک اعتبار نیست.

امیل بریه داوودی ج 1 ص71و72

سومین نظریه هراکلیتوس قول به سیلان دائم اشیا است. او می گوید:تو نمی توانی دو بار در یک رودخانه فرو روی ،زیرا که آبهای تازه پیوسته از سرت می گذرد. این حرکت مداوم جدایی ناپذیر است ،مثلاَاگر آب جو را به هم نزنند تجزیه میشود،آسایش جز با دگرگون شدن دست نمیدهد،زمان اشیا را بدان سان که طفلی بازیچه های خود را جا به جا کند جوان پیر می شود ،زندگی جای خود را به مرگ و بیداری و خواب میسپارد،و چیزهای سرد و گرم و چیز های تر خشک می شوند.

متفکران یونانی ج1 تئودر گمبرتس ص86

هراکلیت در مورد ماده تنها به تغیر بی اتقطاع صور و کیفیات قائل میباشد. او ماده را موجودی زنده تلقی می کرد،آن هم نه تنها بدان معنی که اسلاف بی فاصله اش به علت آ ن گونه تلقی،"جانداران انگاران ماده"نامیده شده اند.

به موجب نظریه سیلان –هراکلیت- ثبانی را که در اشیا می بیند نمودی بیش نیست.در حقیقت هرشی در حال تغییر و تبدل است و اگر این تغییر و تبدل سبب نابودی شی نمیشود بدین جهت است که نقصانی که به علت جداشدن اجزای مادی از ان به آن روی می آورند ،از طریق افروده شدن دائم اجزای مادی از آن روی می آورد، از طریق افزوده شدن دائم اجزای تازه جبران میشود.تمثیلی که که او برای نمایان ساختن این امر بر می گزینند تمثیل رودخانه است :ما نمی توانیم دوبار در یک رودخانه برو برویم زیرا آب رودخانه مردم آب تازه است و چون روز به عنوان بک مقدار متصل آب،همان است ولی از حیث ترکیب همان نیست،هراکلیت این اندیشه را با این جملات متناقص اعلام میکند :ما در همان رودخانه فرو میرویم و در همان رودخانه فرو نمیرویم ،ما هستیم و نیستیم.

در نظر او ماده ای که با جریان عالم مطابقتر مینمود و بدین سبب از لحاظ حیثیت و اصالت در مرتبه ای بلند تر قرار داشت ، آن ماده ای بود که هر گز حتی نمود سکون یا آهستگی حرکت در آن پدیدار نیست.

راسل ص87

افلاطون و ارسطو در این قول متفقدند که هراکلیتوس می آموخته است که " هیچ چیز نمی باشد،همه چیز میشود."افلاطون،هیچ چیز ثابت نمی باشد.ارسطو

نخستین متفکران یونانی ص236 و ص237

1- خورشید هر روز تازه میشود.

2- کسانی که در یک رودخانه گام می نهند،آبهای دیگر و دیگری بر رویشان جریان دارد

3- ما در یک رودخانه هم پا می گذاریم هم پا نمیگذاریم،ما هم هستیم هم نیستیم.

ص250هستی در شدن است "یعنی وجود در ضرورت است،یعنی هر چیز در هر لحظه در راه چیز دیگر شدن است.

"همه چیز درگذر است"یا "همه چیز در جریان است" یعنی آنچه بهنظر ساکن می رسد ،در واقع در جنبشی پیوسته و نهانی است،تغیر می کند و دیگری می شود.

فیلسوف بدگمان هراکلیتوس

مادة المواد –جوهر -آتش

کاپلستون ج1 ص 52 و 53

ذات همه چیز آتش است

تجربه حسی به ما نشان می دهد که آتش با تغذیه ،با سوختن و با تبدیل کردند ماده ای از جنس متفاوت به خودش زده است.با جهیدن و برافروختن از عده ی کثیری از اشیا آنها را به خودش تبدیل می کند و بدون این مواد فرو میرود و از میان میرود.وجود اتش بستگی دار به این ستیزه و کشش.

وی می گوید:"آتش نقصان و وفور است" – به عبارت دیگر آتش همه ی چیزهایی است که هستند اما همه ی این چیزها ست در یک حالت دائمی کشش ،ستیزه ،سوختن و افروختن و خاموش شدن. آتش وقتی منقبض می شود مرطوب می شود.، و تحت فشار به اب مبدل میشود آب وقتی منجمد میشود به صورت خاک در میآید و ای را وی راه نشیب می نامد.و باز خاک مایع می شود و از آب پدید میآیدو از آن چیزهای دیگر زیرا وی تقریباَهمه چیز را ناشی از تبخیر دریا می داند این راه فراز است.

"یک آتش همیشه زنده است ،با مقادیری از آنکه افروخته میشود و مقادیری که خاموش می گردد."

همه ی اشیا از آتش و آتش با همی اشیا مبادله می شوند همان گونه که کالا ،پول و پول با کالا مبادله میشود.

تاریخ فلسفه امیل بریه ص71

جوهر اول آتش است که همه ی اشیا می تواند بدان تبدل یابد چنانکه همه ی امتعه بازر مبادله میشود.

هرگاه که آتش زندگی جاویدان دارد به اندازه روشن یا خاموش شود همه چیز تولد و ارتقا میابد ولیکن اتش را نمیتوان مانند یکی از عناصر طبیعی که تخیلات ملطیان را به خود مشغول می داشت از قبیل بسیط آب یا جو طوفان زای،دانست، بلکه نیرویی است که پیوسته در فعالیت است یا به اصطلاح خود او آتشی است که همواره زنده است.جهان خود به خود به وجود آمده است و آنرا صاانعی از خدایان یا افراد انسان نیست.

سیر حکمت در اروپا ص14

آنچه از حکمت او معلوم شده این است که آتش را اصل و مبداء می خواند و آنرا مظهر کامل تبدیل و بیقراری می داند.

متفکران یونانی گمبرتس ص85 ،ص84

همان گونه که زمین از آب بر می آید آب هم از آتش پدید آمده است و بدین سان بر مبرای میرسد که در آن جز آتش چیزی وجود نداشته است ولی چون اعتقاد به جریان دورانی اشیا را از آناکسیماندور به ارث برده است ،ممکن نیست آن تحول را جریان یک بار تلقی کند بلکه معتقد است که همه ی صور مادی از آتش پدید آمده است و به آتش بر خواهند گشت تا فراینه "جدایش" بتواند از نو آغاز شود و به همان منتهی بینجامد.

او میگوید:"اتش از بخار هایی که از رطوبت ساطع میشوند تغذیه میکند"

اتش نه تنها چشمه ی خشک نشدن کون وفساد است و نه تنها او نیز مانند اسلاف خود آنرا الهی مینامد بلکه آتش برای او حامل عقل جهان و اصل آگاه منظم سازندهی تمامی وجود است که نمیخواهد زنوس نامیده شود زیرا ذات فردی متشخصی نیست و با این همه میخواهد چنین نامیده شود برای اینکه عالیترین مبداء حیات و مبداءجهان است.

هراکلیت اورا به پسر بچه ای بازیگوش تشبیه میکند که سرگرم بازی بامهره هاست بی آنکه حرفی داشته باشد یا در کنار دریا تپه ای از شن میسازد و باز پایمالشان میکند .

تاریخ فلسفه راسل ص 81

آتش را مادةالمواد می دانست و میگفت که هر چیزی مانند شعله ی آتش از مرگ چیز دیگری پدید می آیدص84"این جهان را که برای همه یکی است نه خدایان ساخته اند و نه آدمیان بلکه یک آتش جاوید همیشه بوده است و اکنون هست و همیشه خواهد بود که پاره هایی از آن بر افروخته میشود و پاره های خاموش میگردد.

مادة المواد - آتش

نخستین متفکران یونانی

1-آذرخش بر همه چیز فرمانروا است (یعنی همه چیز را رهبری میکند منظورش از آذرخش، آتش جاویدان است. وی همچنین می گوید که این آتش دارای فهم و علت تمامی اداره ی جهان است.)

2-سیری حریق حهانی است . زیرا وی می گوید : آتش بر همه چیز فرود می آید و همه را محکوم می کند و میگیرد.

3-آ تش به مرگ خاک زنده است .و هوا به مرگ آتش .آب به مرگ هوا زنده است و خاک به آن آب.

4-همهچیز مبادله ی آتش است و آتش مبادله ی همه چیز مانند کالا ما برای طلا و طلا برای کالا ها.

ص246

همه چیز ها از آتش ترکیب یافته اند و در آن تحلیل می روند.

آتش عنصر اصلی است و همه ی چیزها مبادله ای برای آتش اند و در اثر رقیق شدن با متراکم شدن آن پدید می آیند همه چیز محدود است و جهان یکی است که به تناوب از آتش زاییده می شود و بار دیگز به وسیله ی آن سوخته شده و از میان میرود و این در دوره های معین جاودانه ادامه دارد و مطابق با سرنوشت روی میدهد.

ص 252

ارسطو و سیملیکوس میگویند :هراکلیتوس آتش را به عنوان اصل نخستین (آرخه)و پایه قرار میدهد زیرا بهترین نمودار مفهوم جریان و تغییر میتواند باشد.

خراسانی شرف در این کتاب می گوید : اما اگر بار دیگر به خود گفته های هراکلیتوس در این مورد باز گردیم اعتبار آن نظریه متزلزل می شود و نظریه مخالف آن مصرانه پیش می آید. هراکلیتوس نمی خواهد مانند دیگر فیلسوفان ایونیا اصل نخستین اشیا را آتش قرار دهد بلکه آنرا بهترین نمونه ای می یابد که نظریه جریان و سیلان و گرگونی پیوسته ی جهان را به وسیله ی شکل و چگونگی محسوس آن نشان میدهد.

هراکلیتوس می گوید :"این نظام حهان را که برای همه همان است ، هیچیک از خدایان یا هیچیک از آدمیان نیافریده است، بلکه همیشه بود و هست و خواهد بود .آتشی همیشه زنده ،فروزان به اندازه هایی و خاموش به اندازه هایی "تکه 30"

خراسانی شرف : آتش تنها سر چشمه ی محسوس جریان هستی و نمودار پدیدی و نا پدیدی و سرانجام دگرگونی و شدن است.

هراکلیتوس می گوید : دگرگونی های آتش : نخست دریا و نیمی از دریا خاک و نیمی دیگر فواره ی آتشناک تکه 31 و نیز می گوید: همه چیز مبادله ی آتش است و آتش مبادله همه چیز مانند کالا ها برای طلا و طلا برای کالاها تکه 90

فیلسوف انزوا طلب هراکلیتوس

خدا و دین

انسان در برابر خدا نوزادی نامیده می شود همان گونه که کودک در برابر مرد.

برا خدا همه چیز زیبا و نیک و عدل است اما ادیان یکی را ناعادلانه و یکی را عادلانه تصور کرده اند.

کاپلستون ص 54و 55

هراکلیتوس از واحد به عنوان خدا و به عنوان خردمند سخن می گوید : عاقل فقط واحد است . او هم نمی خواهد و هم می خواهد که به نام زئوس نامیده شود .خدا عقل (لوگوس ) جهانی است ،قانون کلی که در درون همه ی اشیا هست تمام چیزها را به یک وحدت می پیوندند و تغیر دائم در جهان را بر طبق قانون عام و کلی معین میکند عقل انسان لحظه ای است در این عقل جهانی یا صورت مخفف و جمع و کوتاه شده ی آن یا مجرا و راهی از آن است،

هراکلیتوس یک وحدت وجودی بود درست همان گونه که رواقیان در زمان های بعد و وحدت وجودی بودند مع هذا درست است که مفهوم خدا به عندان اصل و مبداء درون ذاتی و ناظم همه ی اشیا همراه با تلقی اخلاقی قبول حوادث به عنوان ظهور و تجلی قانون الهی کمک می کند که طرز تلقی روان شناخی به وجود آید که با آنچه به نظر می رسد منطقاَ خواستار یکی گرفتن نظری خدا با وحدت جهانی است مغایرت دارد.

تاریخ فلسفه امیل بریه ص73

هراکلیتوس ،دین عوام را به سبب تقدیس تماثیل خاصر به سبب اعتقاد به اسرار ارفه ای یا دیونوسوسی و به سبب منساکی از قبیل تطهیر با خون و سبب تصدیق کسانی که از اعتقاد مردم به اسرار منتفع میشده و برای حصول این غرض حافظ جهل مردم درباره ی جهان دیگر بوده اند ناچیز می گرفته است.

خدا در نظر او همان عالم وجود است هم می خواهد به نام زئوس نامیده شود و هم نمیخواهد و هم اوست که روز و شب و تابستان و زمستان است و صور گوناگون به خود می گیرد و باید گفت که در اوایل فکر یونانی وحدت خدا انعکاسی از وحدت جهان است.

متفکران یونانی "تئودرگمبرتس" ص 85

هراکلیت از همهی مظاهر اعتقادات دینی قوم خود بیزار می جوید : در نظر او پرستیدن تصویره چز "چانه زدن با دیوارها نیست "و نثار قربانی به عندان کناره ی گناه،نهادن لکه ای به حای لکه ی دیگر است و مثل این است که کسی که به لجن آلوده است بخواهد خودا با لجن پاک کند. از" آداب بسیار بی شرمانه" پرستش دیونوسوس همان گونه متنفر است که از " مراسم دینی سری نا مقدس.

ص 96 حکمت فقط این است که آدمی خرد رو بشناسد که در کل عالم همه چیز را رهبری می کنند البته به جا آوردن این وظیفه آسان نیست زیرا حقیقت هلاف مشهوداست ."طبیعت دوست دارد خود را از نظر ما بپوشاند و چون باور کردنی است ، از نظر پنهان میماند"

هر چه واقعی است موافق عقل است وهر چه موافق عقل است واقعی است.

تاریخ فلسفه راسل ص 83 و 83

سخنان هراکلیتوس درباره ی الهیات زمان خود

- خدایی که معبد دلفی از آن اوست منظور خود را نه بیان می کند و نه پنهان می دارد بلکه به کنایه نشان میدهد

- زنان پیغامبر با زبان غران کلمات نا خوشایند و نیاراسته بر زبان می راند و با قدرت خدایی که در وجود او نهفته است صدای خو دا از پس هزاران سال به گوش می رساند.

- مراسمی که در میان مردم معمولی است مراسم نا مقدس است.

- آنها در برابر این بتها دعا می کنند چان که گویی انسان با خانه ی کسی سخن بگوید و نداند که خدایان و قهرمان چه هستند

- انها بیهوده با آلودن خود خون خویشتن را پاک می کنند درست چنان است که کسی قدم در گل و لای نهاده باشد پای خود را با گل و لای بشوید هرکس چنین شخصی را به این حال ببیند او را دیوانه خواهد پنداشت.

نخستین متفکران یونانی ص23

ایشان به این تندیسها "مجسمه ها " نماز می گذارند چنانکه گویی کسی با خانه ی خود گفتگو کند زیرا خدایان و قهرمانان را آنگونه که هستند نمی شناسند.

نخستین متفکران یونانی ص257

خراسانی شرف می گوید : بی شک می توان گفت که اونیازی به خدای یونانیان ندارد .کسنوفانس پیش از او خدایان یونانی را از آسمان بیرون رانده و اندیشه ی یک خدایی را به میان آورده بود.

ص 258

دیلز مینویسد: به عقیده ی هراکلیتوس آتش چرخنده ی جاویدان خدااست .

خراسانی شرف می گوید : خدای او همان لوگوس یا ناموس و قانون جهانی جاویدان و فرمانروای همه است که خود در عین یگانگی سر چشمه ی اضداد است همان آتش جهانی است و هراکلیتوس یکبار او را زئوس می نامد و می گوید: یکی که او تنها دانا است هم نمیخواهد و هم می خواهد که به نام زئوس نامیده شود .تکه 32 روشنترین و ژرفترین تعریف ها از خدای هراکلیتوس در گفته های خود وی چنین می نامیم: (خد ا،روز ،شب، زمستان و تابستان، جنگ صلح، سیری گرسنگی )و به شیوه ی (آتش دگرگون می شود که هر گاه با بخور ها آمیخته شد ،مطابق بوی هر یک از آنها نامیده می شود.)تکه 67

ص 259

خراسانی شرف می گوید: خدای هراکلیتوس جامع اضداد است و وحدت اضداد.

او همه دانایی و آگاهی است و برای او همه ی اندیشه ها و داوریهای مردم کودکانه است. "برای او هممه چیز زیبا و نیک و عدل است"تکه 102. برای اینکه او همه استو هراکلیتوس لوگوس،زئوس و آذرخش همه یکی میداند.

نظر هراکلیتوس در باره: لوگوس (قانون جهانی )

هراکلیتوس هنگامی سخن از لوگوس می آورد که گویی درباره یخدا سخن می گوید.

نخستین متفکران یونانی که ازقول دیلز نوشته های هراکیت را نوشته است ص 235

از این لوگوس که هستنده ای جاودان است آدمیان نا آگاهند چه بیش از آنکه آنرا بشنوند چه هنگامی که آن را برای نخستین بار بشنوند هر چند همه چیز مطابق با این لوگوس پدید می آید.

ص243

روح معنایی لوگوسی است که خود افزایش می دهد.

ص248

لوگوس نزد هراکلیتوس عقل جهان یا قانون جهانی کلی و همگانی است که بر هستی فرمانروا است و در همه چیز و همه جا آشکار است و پدیدهها ی هستی مطابق با آندگویی به فرمان آن جریان دارد و نمونه ی آن غقل در آدمی است اما آدمیان به عقیده ی هراکلیتوس از این قانون نیستند.

دانایی در این است که به لوگوس گوش کنیم و هم سخن شویم که همه چیز ها یکی است.

ص249

یکی از مظاهر لوگوس یا قانون جهانی جنگ است نتیجه ی این جنگ میان پدیده ها و مظاهر وجود همان آرامش و هماهنگی است که پدیدار میشود.

هر چه واقعی است موافق عقل است وهر چه موافق عقل است واقعی است.

هراکلیتوس فیلسوف گریان

متفکران یونانی ص93 "هر چیز قانون معینی دارد"

هراکلیت با مشاهده ی اموری که در طبیعت و در زندگی انسان مطابق قاعده معین روی میدهند سر انجام بدین نتیجه رسیده است که همه ی عالم تابع قاعده است و به عبارت دیگر حکومت سختگیر و استثنا ناپذیر قانونی فراگیر از نظر او پنهان نمانده است او با پی بردن به اینکه همه چیز مطابق قانونی معین روی میدهد و با اعلام قاعده ی استثنا ناپذیرعلیت ، نقطه عطفی در تاریخ تحول فکری نوع بشر پدید آورده است می گوید:" خورشید پای از اندازه ی خود بیرون نخواهد نهاد چه اگر بنهد خدایان انتقام ،که حامیان قانونند بر او خواهند تاخت" "کسی که از روی فهم و عقل سخن میگوید باید تکیه به آن چیزی بکند که همه ی چیزها در آن مشترکند همان گونه که شهر بر قانون تکیه می کند ، زیرا همه ی قوانین انسانی از قانون الهی تغذیه می کند .این قانون بنیادی همیشه وجود دارد ولی آدمیان از دریافتی آن ناتوانند : چه بیش از آنکه آنرا شنیده باشند و چه بس از آنکه آنرا شنیده اند وی می گوید : مهمترین علم شناخت حکومت قانونی عالمگیر بر همه ی رویدادهای جهان است.

نخستین متقکران یونانی ص 238

خلق یاید به خاطر قانون همان گونه بجمگد که برای حصار شهر.

سرنوشت از پیش تعین شده و پیروی کرن از انچه همگانی است

نخستین متفکران یونانی ص 236

پس باید از آنچه همگانی است پیروی کرد اما هر چند لوگوس همگانی است ،بیشتر مردمان چنان زندگی می کنند که گویی بینشی ویژه خود دارند

ص257

هراکلیتوس می گوید : همه ی چیزها مطابق سرنوشت پدید می آیند .

و می گوید" همه چیز مطابق سرنوشت که این خود همان جبر است روی میدهد و نیز می گوید: سرنوشت همان قانون جهانی است که به وسیله ی جریانهای متضاد سازنده ی مستند ها است.

فیلسوف افسوس هراکلیتوس

واحد بود حقیقت و قول به وحدت در کثرت

سیر حکمت در اروپا ص 15

حقیقت واحد است و کائنات از عنصر خشک و گرم ناشی هستند و باز به همان عنصر بر می گردند و راه نشیب و فراز می پیمایند در راه نشیب آتش مبدل به خشک و آب می شود و خاک در راه فراز به آب و آتش منتهی می گرددو ظاهر کثرت است و باطن واحد است و روح انسانی نیز شراره ای از آتش علوی است و پس از مرگ رجعت به اصل می نماید.

کاپلستون ج 1 ص 52

در نظر هراکلیتوس واقعیت واحد است اما در عین حال کثیر است نه صرفاَ به طور عرضی بلکه به طور ذاتی برای وجود واحد اساسی خواهد بود که در غین حال واحد و کثیر باشد یعنی همان وحدت و نه آنی غیریت باشد.

امیل بریه ج1 ص 71 و 72

دومین نظریه هراکلیتوس قول به وحدت تمام اشیا است و این حقیقت عالیه را عامه ی مردم در نمییابند زیرا که اینان نیمتوانند به اشیائی که با آنها مواجه می شوند چنانکه باید توجه کنند .

همه ی تضادها که او دریافته است به تضاد واحدی تحویل میتواند شد و آن اینکه :ثبات یا وحدت و تغییر دافع یکدیگر نیست بلکه ثبات و وحدت را در همان تغییر و اختلاف مشروط بر اینکه تغییر ی به اندازه و اختلافی منظم باشد میتوان یافت.

تاریخ فلسفه راسل ص 85

در جهان وحدت وجود دارد اما این وحدت وحدتی است که از کثرت حاصل شده است "هر جفتی یک چیز تمام هست و یک چیز تمام نیست چیزی است که فراهم میشود و می پراکند چیزی که با نبود توافق و تنافر دارد ذات خدا از همه چیز ساخته شده است و همه چیز از ذات خدا ناشی می شود"

مع هذا اگر اضداد وجود نمیداشتند که با یکدیگر جمع شوند وحدت نیز وجود نمی داشت.

نخستین متفکران یونانی ص 239

دانایی نه گوش دادن به من، بلکه به لوگوس است و هم سخن شدن که همه چیز یکی است.

ص 241

برای بیداران جهانی یگانه و همگانی هست.

ص 242

هراکلیتوس ،مسیودوس را سرزنش می کند که برخی روزها را نیک و برخی دیگر را بد می سازد ،زیرا او نمیدانست که ماهیت همهی روزها یکی است.

ص248

هستی در عین کثرت واحد یا یکی است اما این وحدت بیرون وغیر از کثرات نیست زیرا از سوی دیگر فیلسوف ماهیت کثرت را در وحدت اضداد و کشاکش های آنها می داند و خود این جریان های متضاد یا کشاکش اضداد وحدتی پدید می آورد پس وحدت زاییده ی کشاکش پیوسته درمیان اضداد است و از این کشاکش ها هماهنگی و هماوازی پدید میاید.

هراکلیتوس

حریق جهانی و بازگشت جاویدان

جهان در دوره های متناسب در یک آتش سوزی یا حریق بزرگ از میان میرود و بار دیگر پیدایش از نو آغاز می کند.

این نظریه که منتسب به هراکلیتوس است عده ای از نویسندگان و محققان آنرا قبول داشته :نظیر تسلر، گمپرتس، دیلز و عده ای دیگر منکر آن هستند مانند شیایر ماخر، فردیناترلاساله و جان برنت و کارل رااینهارت .سیمیلیکیوس می نویسد: هراکلیتوس می گوید که جهان یک زمان میسوزد و از میان میرود و زمانی دیگر دوباره از آتش تشکیل می شود در طی این دوره هایی از زمان همان گونه که میگوید : فروزان به اندازهایی و خاموش به انداره هایی.

هراکلیتوس

روح

نخستین متفکران یونانی ص 260

ارسطو می گوید: هراکلیتوس میگوید که روح اصل نخستین (آرخه) است زیرا با تبخیر یکی میداندکه از آن بقیه ی چیزها ترکیب می شوند.

خراسانی شرف می گویید: از سوی دیگر به نظر میرسد که وی روح را با تبخیر خشک یا آتش اثیری یکی میداند زیرا می گوید: برای روح ها آب شدن مرگ است تکه 36

آیتوس و دیلز گزارش می دهند که : هراکلیتوس روح حهان را تبخیر ی میداند که از رطوبت در آن پدید می آید.

اما آنچه در جانواران است از تبخیر بیرونی و از انکه در خود آنها است تولید میوشد وهمگون روح جهان است. هراکلیتوس در تکه 118 می گوید: روح خشک خردمندانه ترین و بهترین است.

جواب میدهم

haghighat-chist — Tue, 08 Sep 2009 23:29:38 GMT

از آنجا که عده ای از دوستان مایل بودن بر سر آئین بهایی بحثی داشته باشیم که البته بنده واضحاً جوابهایم را داده ام ولی گویا مورد رضایت خاطر نیفتاده است و میخواهند بحث شود این صفحه باز است که نظرات و سوالات در این پیج مطرح شود ، و در همین جا هم جواب داده میشود، همه ی نظرات در اینجا حفظ خواهد شد بدون سانسور

امیدوارم عفت کلام که نشانه ی تربیت اسلامی یا بهایی ، یا هر یک از ادیان و اندیشه هاست را حفظ کنید

میتوانید برای مطالعه ی کتابی که در جواب نگاشته ام این کتاب را در آدرس پائین دانلود کنید.

http://rapidshare.com/files/277435336/negahi_ejmali_be_diyana_e_bahai__Autosaved_.pdf.html

آدرس های اینترنتی بهایی شناسی عبارتند از

http://www.bahai.org/

http://reference.bahai.org/fa/

http://info.bahai.org/persian/

http://www.aeenebahai.org/

http://www.bahaiview.org/

http://dinebahai.blogfa.com/

خالی از لطف نیست اگر بگوییم طرف صحبت بنده در حال حاظر و علت گذاشتن این پیج نویسندگان این وبلاگ میباشند، که ازایشان و دوستانشان خواهشمندم هر آنچه میشود ایراد گرفت را بگیرند و کوتاهی نکنند اما معقول باشد که البته از این حیث نویسنده ی بلاگ فوق عادل بوده است دوستان و هم کیشانش را نمیدانم!

http://setareysorby.blogfa.com/

امیدوارم این وبلاگ به خاطر این پیج فیلتر یا بسته نشود ، زیرا یکی از نشانه های شکست همین بستن وبلاگ ها و سایتهاست که اخیراًً خیلی اتفاق می افتد .

عشق

haghighat-chist — Sun, 06 Sep 2009 12:34:05 GMT

ای که از دفتر عقل آیت عشق آموزی ترسم که این نکته به تحقیق نخواهی دانست

این مقاله سخنی است کوتاه درباره ی کلمه ی عشق و استنباطی که از آن میشود سعی بر آن شده است که از دیدگاههای مختلف به این مطلب نگاه شود تا جواب را خواننده خود بگیرد البته شایان ذکر است که منظور بنده عشق آسمانی نیست زیرا که درکی از آن ندارم! عشق به خانواده، عشق به هم نوع ، عشق به طبیعت و امثالهم هم نمیباشد و هدف بنده مستقیماً عشق رمانتیک است باشد که مثمر ثمر باشد

عشق به افراط دوست داشتن است، اوج احساس در عاشق شدن رخ میدهد، لذتی است غیر قابل وصف که به فرد عاشق دست میدهد، معشوق خود را یگانه موجود کاملی میبیند که تمام فضائل را یکسره داراست، که البته توهمی بیش نیست به معنای واقعی نمیتواند کسی بدون عیب باشد این حالت به شکلی است که مولوی میگوید

هر چه گویم عشق را شرح و بیان چون به عشق افتم خجل باشم از آن

گرچه تفسیر زبان روشن گر است ولی عشق بی زبان روشنتر است

همان طور که در شعر هم پیداست شاعر قادر به تفسیر عشق نیست و گویا در سکوت واضح تر است زیرا که در جای دیگر میگوید:

چون سخن در وصف این حالت رسید ، هم قلم بشکست و هم کاغذ درید

یکی دیگر از علل هایی که می گویند عشق نامعقول است این است که بنا به خواست آنسان رخ نمیدهد یعنی به یکباره خود را در طریقی میبینی که عاشق شده ای!!

عشقت به در من آمد و در در زد در باز نکردم آتش اندر در زد (کشف الاسرار)

یکی دیگر از مواردی که بزرگان ادب پارسی به آن اشاره کرده اند این است که در عشق توجه به ظواهر نمیشود و باطن عشق است که مهم است مولوی در این باره این بیت را میسراید

عشق هایی که در پی رنگی بود عشق نبود عاقبت ننگی بود

گفتنی است این بیت برای داستانی است که دختری عاشق پسری خوش چهره بوده است که طی جریانی از او دور میشود، دخترک بیمار میشود از بهر دوای او پسر را به بارگاه میاورند دخترک خوب میشود اما پسر که روزانه مقداری سم وارد بدن میشد به دستور شاه، مریض احوال میشود و چهره اش دگرگون میشود آن دختر از او روی بر میگرداند و بر همین اتفاق مولوی بیت ذکر شده را میسراید

گویند که این عشق سختی ها و مشقت های بی پایانی دارد که بسیار از این درد یاد کرده اند، گویا آنقدر مهم بوده است که در اولین بیت دیوان حافظ میخوانیم :

الا يا ايها الساقی ادر کاسا و ناولها که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها

یا در جای دیگر میگوید :

مرغ خوشخوان را بشارت باد کاندر راه عشق دوست را با ناله شب‌های بيداران خوش است

همچنین عطار میگوید :

چون عاشق شدم گفتم که بردم جوهر مقصود را ندانستم که این دریا چه موج خون فشان دارد

عطار وادی دوم از هفت وادی خود را به وادی عشق اختصاص داده است که بعد از طلب است وی گوید :

بعد ازين، وادي عشق آيد پديد
غرق آتش شد، كسي كانجا رسيد
كس درين وادي بجز آتش مباد
وانك آتش نيست، عيشش خوش مباد
عاشق آن باشد كه چون آتش بود
گرم‌رو، سوزنده و سركش بود
گر ترا آن چشم غيبي باز شد
با تو ذرات جهان هم‌راز شد
ور به چشم عقل بگشايي نظر
عشق را هرگز نبيني پا و سر
مرد كارافتاده بايد عشق را
مردم آزاده بايد عشق را

هفت وادی عطار عبارت است از : طلب – عشق – معرفت – استغنا – توحید – حیرت- فقر و فنا

حضرت بهاالله نیز در هفت وادی خود وادی ای را به عشق اختصاص داده است که در اینجا خوب است به آن اشاره کنیم ، البته باید توجه داشت که عطار و بهاالله منظورشون عشق الهی است و از این گونه صحبت ها که بنده در ابتدا گفتم فهمش برای بنده صقیل است ، ولی چون میگویند که نشانه ی آن عشق آسمانی همین عشق زمینی است گفتن آن هم خالی از لطف نمیتواند باشد.

مرکب اين وادی درد است و اگر درد نباشد هر گز اين سفر تمام نشود وعاشق در اين رتبه جز معشوق خيالی ندارد و جز محبوب پناهی نجويد و در هر آن صد جان رايگان در ره جانان دهد و در هر قدمی هزار سر در

پای دوست اندازد . ای برادر من تا بمصر عشق در نيائی بيوسف جمال دوست واصل نشوی و تا چون يعقوب از چشم ظاهری نگذری چشم باطن نگشائی و تا بنار عشق نيفروزی بيار شوق نياميزی . و عاشق را

از هيچ چيز پروا نيست و از هيچ ضُرّی ضرر نه از نار سردش بينی و از درياخشکش يابی .

" نشان عاشق آن باشد که سردش بينی از دوزخ

نشان عارف آن باشد که خشکش بينی از دريا "

عشق هستی قبول نکند و زندگی نخواهد حيات در ممات بيند و عزّت از ذلّت جويد بسيار هوش بايد تا لايق جوش عشق شود و بسيار سر بايد تا قابل کمند دوست گردد مبارک گردنی که در کمندش افتد و فرخنده سری که در راه محبّتش بخاک افتد . پس ای دوست از نفس بيگانه شو تا به يگانه پی بری و از خاکدان فانی بگذر تا در آشيان الهی جای گيری نيستی بايد تا نار هستی بر افروزی و مقبول راه عشق شوی .

" نکند عشق نفس زنده قبول نکند باز موش مرده شکار "

عشق در هر آنی عالمی بسوزد و در هر ديار که علم بر افرازد ويران سازد در مملکتش هستی را وجودی نه و در سلطنتش عاقلانرا مقرّی نه نهنگ عشق اديب عقل را ببلعد و لبيب دانش بشگرد هفت دريا بياشامد وعطش قلبش نيفسرد و هل من مزيد گويد از خويش بيگانه شود و ازهر چه در عالم است کناره گيرد .

" با دو عالم عشق را بيگانگی اندر او هفتاد و دو ديوانگی "

صد هزار مظلومان در کمندش بسته و صد هزار عارفان به تيرش خسته هر سرخی که در عالم بينی از قهرش دان و هر زردی که در رخسار بينی از زهرش شمر جز فنا دوائی نبخشد و جز در وادی عدم قدم نگذارد و لکن زهرش در کام عاشق از شهد خوشتر و فنايش در نظر طالب از صد هزار بقا محبوبترست . پس بايد بنار عشق حجابهای نفس شيطانی سوخته شود تا روح برای ادراک مراتب سيّد " لو لا ک " لطيف و پاکيزه گردد .

" نار عشقی بر فروز و جمله هستيها بسوز

پس قدم بردار و اندر کوی عشّاقان گذار "

و اگر عاشق بتأييدات خالق از منقار شاهين عشق بسلامت بگذرد در مملکت معرفت وارد شود و از شکّ بيقين آيد ....

و یا در کلمات مکنونه میفرماید : کدام عاشق که جز در وطن معشوق محل گیرد و کدام طالب که بی مطلوب راحت جوید عاشق صادق را حیات در وصال است و موت در فراق، صبرشان از صدر خالی و قلوبشان از اصطبار مقدس. از صد هزار جان درگذرند و به کوی جانان شتابند.

عده ای از دوستان درباره ی عشق افلاطونی پرسیدند که ماخذ معتبری وجود دارد برای مطالعه که بهترینش رساله ی ضیافت یا مهمانی (Symposium ) خود افلاطون است که میتوانند مطالعه کنند اما برای اینکه جوابی داده باشیم از کتاب سیر حکمت در اروپا نوشته ی مرحوم فروغی نوشته ی ایشان را منعکس میکنیم که به نظرم مختصر و مفید خواهد افتاد : روح انسان در عالم مجردات قبل از ورود به دنیا، حقیقت زیبایی و حسن مطلق یعنی خیر را بدون پرده و حجاب دیده است . پس در این دنیا چون حسن ظاهری و نسبی و مجازی را می بیند از آن زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده یاد میکند، غم هجران به او دست میدهد و هوای عشق او را برمیدارد، فریفته ٔ جهان میشود و مانند مرغی که در قفس است میخواهد بسوی او پرواز کند. عواطف و عوالم محبت همه همان شوق لقای حق است ، اما عشق جسمانی مانند حسن صوری مجازی است و عشق حقیقی سودائی است که به سر حکیم میزند، و همچنانکه عشق مجازی سبب خروج جسم از عقیمی و مولد فرزند و مایه ٔ بقای نوع است ، عشق حقیقی هم روح و عقل را از عقیمی رهایی داده مایه ٔ ادراک اشراقی و دریافتن زندگی جاودانی یعنی نیل به معرفت جمال حقیقت و خیر مطلق و حیات روحانی است و انسان به کمال علم وقتی میرسد که به حق واصل و به مشاهده ٔجمال او نائل شود و اتحاد عالم و معلوم و عاقل و معقول حاصل گردد.

کمتر در مباحث عقلی و فلسفه دیده شده است که درباره ی عشق سخنی به میان آمده باشد و ترجیه داده شده است که بیشتر به علوم منطقی و هستی شناسی و مباحث این چنین پرداخته شود، شاید سوال شده باشد علت عشق بین دو جنس مخالف چیست؟ خصوصیات عاشق چیست ؟ چه اعمالی از عاشق سر میزند ؟ و ....

در بین فلاسفه روسو چشمگیر تر از بقیه و فروم به این مسئله پرداخته اند

" این خود تخیل ماست که با تحسین و تمجید از کلیه فضایل معشوق ، موجب خطا و اشتباه می شود " . او در بخشی دیگر با ذهنی روشن می افزاید که : "این خود من هستم که دوستت دارم ، اگر احتمالا چیزی را آرزو را کنیم ،خیالات به آن شاخ و برگ می دهند ." روسو آن چنان به این مضمون علاقه مند است که پس از طرح آن در مقدمه دومش بر داستان، در امیل نیز آن را بازگو می کند.

معلم ِ امیل قاطع و رک گوست : "اگر عشق ، حقیقی ، پندار و وهم و دروغ نیست ، پس چیست ؟ ما بسیار بیشتر از آن که عاشق کسی یا چیزی باشیم دلباخته خیال و تصوری هستیم که خود ساخته ایم . اگر دقیقا می‌توانستیم آن چه را که عاشق‌اش هستیم به چشم ببینیم ، آن گاه هیچ عشقی بر روی ِ این کره ی ِ خاکی باقی نمی ماند."

روسو یک بار دیگر نیز این اظهارات را در طول زندگی اش ابراز می دارد ، وقتی در نامه ای می نویسد که " عشق تنها وهم و پندار است ... کسی که عاشق است هیچ چیز نمی بیند ."

ژولی می گوید : " عاشق هنگامی که کلمات دروغین را بر زبان می آورد ، دروغ نمی گوید " . روسو مدت ها بعد هنگامی که به سوفی دودتو، زنی که بسیار دوستش می دارد، می اندیشد ، تصویری جسمی از او ارایه می دهد که در پس آن و به ظاهر ما نگاه عاشقانه ای را نمی یابیم :

"مادام کنتس دودتو داشت سی سالش می شد و زیبا نبود .صورتش آبله رو بود و هیچ ظرافتی در چهره‌اش نبود . چشمانش نزدیک بین بودند و اندکی ریز"

ما در این جا و در اولین پله از نردبان عشق پا به پا و گیج می‌شویم : چگونه می توان عاشق موجودی بود که تجسم زیبایی و فضیلت نیست؟ خوشبختانه انسان ها از این توانایی برخوردارند که آنچه را می‌خواهند ، در معشوق ِ خویش ببیند .

روسو نیز در میانه توصیف کمالات شخصیت ادبی‌اش ، ژولی، می گفت: "من بدون آنکه معشوقی در میان باشد مسحور افسون عشق شده بودم ، آن افسون چشمانم را مجذوب خود کرده بود ؛ موضوع ( ابژه) عشق من ، در او ظاهر شد . من ژولی خودم را در مادام دودتو دیدم ، ولی سرشار از کمالاتی که پیش از آن در صنم ِ محبوب قلبم دیده و پسندیده بودم . "

مساله اصلی در اینجا، آن گونه که یادداشت های خود زندگی نامه ای روسو نیز شاهدش هستیم ، ستایش از زندگی بر مبنای وهم و پندار نیست ، بلکه نمایشی است از توانایی ِ ما در ساختن و پرداختن واقعیت و در مسیر خدمت به روابط مان با موجودات انسانی مشخص . پندار دیگر یک کوچه بن بست و یک جایگزین ، نیست ؛ بلکه وسیله‌ای است که به انسان این امکان را می دهد تا از امر نسبی ، امر مطلق بسازد ، و اجزا را به گونه ای در کنار یکدیگر قرار دهد که نقص انسان های دیگر ، مانعی غیر قابل عبور در برابر کمال احساساتشان نباشد . بدین ترتیب چنین عشق ورزیدنی تا اندازه زیادی با مقوله عشق خیرخواهانه ( یا عشق پاک ) شباهت دارد . عاشق این عشق نه تنها در پی منافع شخصی خود نیست ، بلکه حتی عاشق دیگری با وجود نا تمامی واقعی‌اش می شود و می داند که بقیه کاستی های معشوق را قدرت خیالش خواهد ساخت .

اکنون می فهمیم که چرا انسان گرایان تا بدان حد برای عشق اهمیت قایل بودند . مونتنی ، دوستی‌اش با لابوئس را نقطه اوج زندگی خود می داند . او در اواسط کتاب نخست مقالات با یادآوری این عشق ، جایگاه والائی را برای آن قایل می شود . میان این نوع از روابط عاشقانه آنچه که مونتنی با لحنی سرزنش‌آمیز ، دوستی های " معمولی" یا " عادی" می خواند ( یعنی پیوندهای ساده تشکیل شده) شکافی کیفی وجود دارد .

اریک فروم در کتاب انسان برای خویشتن تعریف بسیار جالبی از عشق دارد

او عشق را ترکیبی از چهار عنصر می داند

توجه

مسئولیت

احترام

معرفت

او میگوید هر جوشش و علاقه و کشش و محبتی به طرف مقابل به معنای عشق ورزیدن نیست. بلکه این احساسات بیشتر مواقع ناشی از تنهایی و کمبود برآورده شدن میل جنسی است که منجر به ایجاد چنین کششی خواهند شد

اما عاشقی از نگاه فروم ابتدا به معنای توجه به فرد مقابل است اینکه به او بیشتر از دیگرانی که در کنار ما هستند توجه کنیم و البته در کنار آن شامب احترام گذاشتن به فرد مورد توجه است. ریشه لاتین احترام از دیدن گرفته شده و در واقع احترام به این معناست که معشوق را همانطور که هست ببینیم و بپذیریم. خواسته های او و تمایلاتش را در نظر بگیریم و سعی کنیم او را به دلخواه خود محدود و منزوی نکنیم

و اما مسئولیت به این معناست که در برابر او احساس مسئولیت کرده و کاری نکنیم که او و آینده ی او را به خطر بیندازیم . همچنین در جهت مثبت کارهایی را انجام دهیم که منجر به شکلگیری بهترین آینده برای او باشد

و البته معرفت هم که به معنای کسب شناخت از او و خواسته ها و علائق او است.

شوپنهاور نیز مطلبی در باب زن نوشته است که در جای خود خواندنی است که چون بیشتر در باب ملامت زنان و کمتر بودن آنان سخن گفته است، کمتر هم درباره ی عشق سخنی گفته است ، اما برای مطالعه ی بیشتر در این موضوع آن مقاله هم در جای خود خواندنی خواهد بود برای اهل تحقیق

زندگی

haghighat-chist — Sat, 15 Aug 2009 11:19:05 GMT

زندگی

تا به حال به این فکر کرده ایم که زندگی چیست؟ و چرا زندگی میکنیم؟ شاید همیشه ما زندگی میکنیم و به فعل درش میاوریم بدون آنکه بدانیم چیست و مقصد از آن چیست و بی آنکه بدانیم فاعل جمله ی من زندگی میکنم هستیم. جالب است که هیچگاه بیان این نمیکنیم که فاعل این جمله هستیم و همیشه در پس جملات دیگر مخفی میکنیم زندگی کردنمان را ! ، میگوئیم من آب میخورم ، من غذا میخورم، من کار میکنم ، من در حال ورزش کردن هستم و ... غافل از آنکه من دارم زندگی میکنم در پس اینها و تمام این اعمال ها تنها میخواهد بگوید که من زنده ام و زندگی میکنم.

به راستی ما به چه علت زندگی میکنیم؟

تا حالا بی علت کاری را انجام داده اید ؟ اگر پاسخ سوال بالا را نمیدانید فکر کنید همیشه در حال انجام دادن کاری هستید که نمیدانید برای چی انجامش میدهید.

زن و مردی که همانا پدر و مادر ما هستند پس از شبی عاشقانه – آن هم نه همیشه – ما را به بار می آورند که تنهایی هایشان را با ما پر کنند و دوست بدارنمان و مدت زیادی از زندگیشان را صرف بزرگ کردن و بارور کردن ما کنند که متوجه گذران زندگی نشوند، لابد تحت تاثیر حرفهای شاملو بودند که میگوید: آدمی به جبر دنیا میاید که دوست بدارد و دوست داشته شود.

اما به راستی زندگی این است ؟ به دنیا بیائیم که کسانی دوستمان داشته باشند و به مشقت بزرگمان کنند و ما هنگامی که بزرگ شدیم کسی را به دنیا بیاریم و به مشقت بزرگش کنیم؟

البته منکر کارهای دیگرمان نیستم، کار میکنیم، غذا میخوریم، به سفر میرویم، ورزش میکنیم، کسب علم میکنیم و بسیار کارهای ریز و درشتی که در طی این شصت، هفتاد سالی که زندگی میکنیم انجام میدهیم، چرا؟ مگر غیر از این است که میخواهیم به نحوی ثانیه ها را یکی پس از دیگری بکشیم با این کارها؟

بله بله بله میدانم به گمان بعضی از شما انسانهایی که زندگی میکنید که میتوانید فیلسوف و روشنفکر و صاحب نظر هم باشید و یا یک متدین راستی ، زندگی فقط این دنیا نیست و دنیای دیگری در کار هست و هدف اصلی انسان به واسطه ی آنکه کمال طلب است رسیدن به کمال است و این سیر در آن دنیا هم ادامه دارد، میدانم که میخواهید بگوئید که جهان طبق هدف غائی به وجود آمده است و ما در به وجود آمدن آن سهیم نبودیم که حال برای غایتش تصمیمی بگیریم.

نظریات افلاطون را نیز خوانده ام که میگوید دنيای مادی فقط سايه ای موهوم است از يک دنيای عالی و فرا مادی. ما انسانها مانند زندانيانی هستيم که در غار تنگ اين جهان سـُفلی (پست و پائين) نشسته ايم وفقط تاريک و روشن های مبهم جهان واقعی ايده ها را می بينيم. با اين ديدگاه، معضل بسيار ساده و عوام پسند می گردد: زندگی اين جهانی در جوهر خود واقعيت ندارد وهدف ازاين سير وسلوک موقت و توهمی اين جهانی، رسيدن به دنيای ايده آل و بعبارت ديگر به وجود باريتعالی است.

معضل معنی و هدف زندگی در اديان بمراتب ساده تر می شود. با توجه به اينکه هنوز برای بسياری از معضلات مربوط به فلسفه ی زندگی پاسخ علمی وجود ندارد، اربابان اغلب مذاهب می کوشند با تکيه بر اسطوره های دينی که طی قرون واعصار بهم بافته شده اند، پاسخ های عامه پسند و حاضر و آماده بخورد مردم دهند. مثلأ در دين بودا هدف زندگی رهائی از رنج است که خود از هوس زاده می شود. اين سرکوب هوس های انسانی است او را به والاترين درجه ی روشنگری (نيروانا) می رساند. برخی از اديان آفريقائی به نظريه دايره وار زندگی اعتقاد دارند. به اين ترتيب که ما انسانها بصورت های مختلف به زندگی بر می گرديم و اگر کاری نيمه تمام داريم با مرگ ما آن کار به اتمام نمی رسد. ما می توانيم به زندگی بر گرديم و کار نيمه تمام خود را تمام کنيم. در اين حالت، هدف زندگی بايد اين باشد که ما همواره با شعائر و بااعمال خود بصورت های والاتری به زندگی باز گرديم.

در اديان سامی (دين يهود، مسيحيت و اسلام) دنيا کشتزازی است که انسان برای آخرت خود در آن دانه می کارد (الدنيا مزرعة الاخره). زندگی اين جهانی آدميان جنبه ی آزمايشی دارد و هدف نهائی آن حصول به قلمرو الهی است. انسان خاکی برای دست يابی به اين غا يت آسمانی بايد راه عبادت واطاعت پروردگار را در پيش بگيرد و ضمن رعايت قوانين الهی خود را به خدا نزديک سازد. از ديگر وظايف زندگی آدمی اين است که خدا را بشناسد و به ديگران بشناساند

از ديد اهل عرفان هدف زندگی رها شدن از نفس امّاره و حصول به نفس ناطقه ا ست که انسان را قادر به بازگشت می سازد. مرگ برای عارف آغار يک زندگی جديد روحانی و "نيستی عين اليقين هستی است."

اما من مثل شما نمیتوانم فکر کنم و نمیتوانم با این افکار خود را قانع کنم، نمیتوانم ریسک این را کنم که آیا دنیایی در کار باشد یا نه، و نمیتوانم باور کنم که مٌثٌل عالی ای در کار باشد زیرا که در طی تاریخ زندگی بشری رنگهای زیادی عوض کرده است که برای هر دوره اش مثل خاص خود میخواهد.

بعضی هام مثل کریشنا مورتی پیچیدش میکنند و میگن : زندگی چيزی است بی اندازه بیکرانه و ژرف. زندگی رازی است شگرف. زندگی قلمروئی است وسيع که ما در آن بعنوان موجودات انسانی عمل می کنيم. اگر ما هدف زندگی را تنها تامين معاش خود بدانيم، اهميت زندگی را بتمامی از دست خواهيم داد. آيا زندگی چيزی خارق العاده نيست؟ پرندگان، گلها، درختان شکوفه دار،آسمان، ستارگان، رودخانه ها و ماهی های درونشان همه ی اينها زندگی است. زندگی تشکيل شده از فقرا و ثروتمندان. زندگی نبرد دائمی بين گروه ها، نژاد ها وملت هاست. زندگی يعنی انديشه. زندگی آن چيزی ا ست که ما آنرا مذ هب می ناميم. زندگـــــــی همچنين چيزی است ظريف و پديده ای است لطيف. زندگی تمام اسرار نهفته ی ذ هن بشر است: حسا د ت ها، جاه طلبی ها، شورا نگيزی ها، شيدائی ها، ترس ها، وظيفه ها و نگرانی ها. تمام اين چيزها وچيزهای بمراتب بالاتر از ا ينها زندگی را تشکيل می دهند. ولی ما معمولأ خود را آماده می سازيم تا فقط گوشه ی کوچکی از زندگی را درک کنيم.

نیچه می گوید: باید رأفت و رقت قلب را دور انداخت. رأفت از عجز است. نیچه با چنین افکار و اندیشه هایی طبعا جهان را بر خویشتن بصورت یک زندان ساخته بود. در اواخر عمر ثمره این اندیشه ها عائدش شد. در نامه ای که اواخر عمر به خواهرش نوشته می نویسد
هر چه روزگار بر من می گذرد زندگانی بر من گرانتر می شود. سالهایی که از بیماری در نهایت افسردگی و رنجوری بودم هرگز مانند حالت کنونی، از غم پر، و از امید تهی نبودم. چه شده است؟ آن شده است که باید بشود. اختلافاتی که با همه مردم داشتم اعتماد را به من از ایشان سلب کرده و طرفین می بینیم به اشتباه بوده ایم. خدایا من امروز چه تنها هستم! یک تن نیست که بتوانم با او بخندم و یک فنجان چای بنوشم. هیچکس نیست که نوازش دوستانه بر من روا بدارد.

حاصل اندیشه ای که بر پایه ی قدرت است و اسطوره اش ابرمرد آخر به این وضع می افتد و اینگونه مینالد.

آنگونه که من به زندگی نگریستم و طبق داده هایی که همین زندگی از هر کیش و بومی به من داده است چرا نباید با شوپنهاور و نیچه و امثالهم هم داستان نباشم؟

شاید واقعبینانه این باشد که چون شوپنهاور بگوئیم: اصل در زندگی رنج و گزند است. لذت و خوشی همانا رفع الم است و امر مثبت نیست، بلکه منفی است؛ و هر چه موجود جاندار در مرتبه حیات برتر باشد، رنجش بیشتر است چون بیشتر حس می کند و آزار گذشته را به یاد می آورد و رنج آینده را بهتر پیش بینی می نماید.... یک دم خوشی، عمری ناخوشی در پی دارد، ازدواج نمی کنی، در آزاری. می کنی، هزار دردسر داری. مصیبت بزرگ بلای عشق است و ابتلای به زن که مردم مایه شادی خاطر می دانند، در صورتیکه سردفتر غم ها است. معاشرت می کنی گرفتاری، نمی کنی از زندگی بیزاری. بندگی بند و خداوندی صواع. مختصر این که تا جان در تن است از این رنج و مشقت نمی توان رست. زندگی سراسر جان کندن است؛ بلکه مرگی است که دم به دم به تأخیر می افتد و سرانجام اجل می رسد؛ در صورتیکه از حیات هیچ سودی برده نشده و نتیجه مفیدی بدست نیامده است.

و اگر سودی باشد نصیب تو نمیشود و برای آیندگانت هست و شاید، در نهایت زمان خود اگر باشی تاریخی شده باشی و پاس مشقاتت این باشد که پس از آنکه زیر خروارها خاک در خواب ابدی بودی در بالای سرت در همان جا که تو جان کندی از تو یادکنند.

مقاله مرتبط از دوست خوبم فرید : http://myandishe.blogspot.com/2009/08/blog-post_20.html

ما به کجا میرویم؟

haghighat-chist — Sun, 19 Jul 2009 01:47:02 GMT

ما به کجا میرویم؟

بی گمان جهان کنونی ما با جهان دیرون ما تفاوت های بسیاری کرده است، پس از انقلاب صنعتی و پیشرفت بی وقفه ی علم ما انسان ها برای آسوده شدن خود جهان دیگری را برای خود ساختیم، البته جای شگفتی نیست، از روز آغازینی که ما پا در این عالم خاکی گذاشتیم، مدام کاری را کردیم که بتوانیم راحتتر زندگی کنیم و آنقدر پیشرفتیم و میرویم، که جهان دیگر ساختیم. دیگر من قلم بر دست نمیگیرم و دیگر بر روی کاغذی نمینویسم، امروز مشکل اینکه به نحوی نوشته ای را در اختیار خوانندگانم بگذارم ندارم، امروز کتاب من بلاگ من است، امروز کسی بر سر آلبومهای عکس نمیرود که عکسهای گذشته را نگاه کند، امروز آلبوم عکسهای من در فولدر درایو کامپیوتر من است. امروزه قدم زدن امری تفریحی است و استفاده از اسب یک ورزش محسوب است، امروز نیازی نیست اگر بخواهیم شطرنج بازی کنیم مهره های شطرنج را خود جا به جا کنیم و کسی با ما بازی کند، امروز پس از نصب چس مستر رقیب موجود است. دیگر نباید دلتنگ از دوری ها شویم ، امروز بر پشت وبکم همه را خواهیم دید، حتی نیازی نیست حالت چهره ی مان را در موقع صحبت تغییر دهیم شکلک های آماده که توصیف حالت کنونی ما هست موجود است زمانی که برق را در ابتدای امر اختراع کردیم به فکر آن بودیم که شب را به تسخیر خود در آوریم و دیگر شب را زمانی برای استراحت نپنداریم و آنقدر پیش رفتیم که همه چیز در دسترس ماست و همه ی نیاز های ما به نظر در آنی حل میشود و احساس خرسندی میکنیم.

فروید معتقد است در دوران جدید سه ضربه کاری بر جامعه کهن وارد شده است:اول ضربه كيهانى كه گاليله و كپرنيك فرود آوردند; دوم ضربه زيست‏شناسى كه لامارك و داروين وارد ساختند و سوم ضربه روان‏شناسى كه نشان داد عقل جزيره‏اى شناور در اقيانوس نيروهاى ناخودآگاه است.

بله، مدرنیته به نفی سنت ها پرداخت چون نیاز به این نفی داشت، چون هدفش همین بود، هدف متفکران متجدد اتوبان و هواپیما نبود، هدفشان تسخیر طبیعت به دست انسان بود که البته خود بر فلسفه ای خاص تکیه داشت و اصولی خاص. فسلفه ای که می گوید، انسان چون انسان است صاحب همه چیز است و مخیر به انجام همه چیز. علاوه بر این، این نگرش، به انسان می آموزد جهان همه برای راحتی توست، راحتی و لذت جویی و ارضای شهوات.

جامعه‌ شناسان‌ برای‌ مدرنیسم‌ چهار خصیصه‌ برشمرده‌اند:

گسترش‌ و تأثیر علم‌ و فن‌ آوری‌ که‌ زمینه‌ ساز انقلاب‌ صنعتی‌ شد، که‌ جنبة‌ اصلی‌ آن‌ عقلانی‌ کردن‌ تولید است

تحرک‌ افزون‌تر ؛ قبل‌ از انقلاب‌ صنعتی‌، جامعه‌ ایستا بود. مردم‌ به‌ ندرت‌ از موطن‌ خود به‌ جای‌ دیگر می‌رفتند ولی‌ پس‌ از آن‌ رشد چشم‌گیری‌ یافت‌ و روند شهرنشینی‌ توسعه‌ پیدا کرد.

ظهور حکومت‌ مدرن‌ برای‌ راهبردی‌ دگرگونی‌ اقتصادی‌ و اجتماعی‌ (بروکراتیک‌ شدن‌ حکومت‌)

تأکید بر فرد و بسط‌ مفهوم‌ آزادی

به نظر همه چیز عالی می آید، سیر منطقی پیشرفت بشر، که نیازهایش روزبروز به نحو ساده تری براورده میشود، البته این دسترنج به سادگی به دست ما نیفتاده است و آزمون های خطا و درست زیادی انجام شده که نمونه ی آن را در قرن هجده و نوزده در انگلستان و فرانسه میتوان دید، وارد بحث تاریخی این جریان نمیشویم.

اما چه شد است و چه اتفاقی دارد می افتد؟ به گمانم امروز دیگر ما در دوران مدرنیته به سر نمیبریم، امروز اسیر مدرنیته شدیم، آنقدر آزاد هستیم و همه چیز به آسانی در دسترسمان قرار میگیرد که همین آزادی ما را اسیر کرده است، یک پارادکس.

شاید حقیقت این باشد که ما از مدرنیته گذر کردیم بی آنکه بخواهیم و وارد پست مدرنیسمی شدیم که مسئله ی اساسی آن اقتصاد و گذاره ی بعدی آن دوری از انسانی است که ساخته ی صنعت نیست و احساس دارد و تجربه های ناشی از احساس را میخواهد و به آن نیاز دارد.

از آن جهت این دو را مطرح میکنم، چون تابان این نوع آزادی یه ما وقت ماست که باید در بازار های کار هر کس به طریقی بگذراند، جامعه ی ما به حالتی درآمده است که فرد را یک مصرف کننده ی محض کرده است که باید مصرف کند و چون باید مصرف کند باید کار کند که هزینه ی مصرفش را در بیاورد، و همان چیزهایی که باید مصرفشان کنیم همان چیزی میشود که ما انسان ها را از هم دور میکند، و اگر واقع بین باشیم میبینیم که اکثر دوستان هم در عالم مجازی هستند و در واقع این چهره ای که میبینیم جز صفر و یک چیزی نیست، و به خاطر همین شاید نسل امروز نتواند نگاه عمیق را تجربه کنند.دیگر وقتی برای فکر کردن نمیماند و هرکس به فکر این است که آش خود را هم بزند و نگرانی های امروز متفکرین عبارت میشود از:

نگرانی، هراس و بی فردائی، اکثریت قریب باتفاق مردم جهان را در عصر گلوبالیزاسیون فرا گرفته است

تضادهای اجتماعی و اشکال مختلف ستم و اعمال فشار که کهنه و نامعاصر بنظر می رسیدند، دوباره باب روز شده اند

انگار مناسبات زندگی همه «پست مدرن» شده اند و آنچه دیروز اطمینان بخش جلوه می کرد، امروز سؤال برانگیز و تردید آمیز جلوه می کند

تصورات سنتی از پیشرفت و توسعه، کهنه قلمداد می شوند و راه حل های مربوط به تحول اجتماعی واهی و خیالی بنظر می رسند

جوامع بشری به جای رشد مداوم و پیگیر، دستخوش تزلزلات، اختلالات، پارادوکس ها و نابرابری های جدید اند و دورنمای آتی سؤال برانگیز شده است

علیرغم انباشت روزافزون سود، رشد رفاه اجتماعی متوقف شده است

آگاهی به بحران هرچند همواره و همه جا به چشم می خورد، ولی از عصیان و پیکار آشکار و جدی خبری نیست

سخن از آن می رود که گویا دیگر انتقاد اجتماعی مناسب روز نیست و کهنه و بی مصرف شده است

تفکر«پست مدرنیستی» با نام بردن پرطنطنه از تعداد بیشماری از پدیده های بحرانی کنونی و مورد بحث قرار دادن ذهنی آنها، وجهه و مقبولیت کسب کرده و با جانبداری از حقوق گروه های حاشیه نشین و اشکال زندگی ناهمساز آنان، به اعتبار روشنفکرانه ای دست یافته است

در دورانی که باور و یقین سنتی مردم متزلزل شده است، روی آوردن جماعت روشنفکر سردرگم و آشفته سر به فراورده فکری یک مرحله تحول بحرانی تعجب انگیز نیست

علم ما آنقدر در حال پیشرفت شده است که وقتی وارد علم نانو تکنولوژی میشویم ترس آن داریم که بشریت چه آسان میشود که نابود شود، علم ما چاقویی شده است که حال ترس آن میرود که به جای پوست کندن میوه ، مستقیماً به خنجری تبدیل شود که به سینه ی ما فرو رود.

وقتی صحبت از انسان های کلون شده به میان میآید، که در نگاه اول یک پیشرفت علمی فوق العاده و مشتی بر دهان تمام متحجرین است، با دقتی بیشتر وقتی صحبت از آن میشود که موجودی به نام انسان بسازیم برای استفاده ی شخصیمان ( سربازان جنگها، کلون هایی که از اعضای بدنشان برای بقای بیشتر استفاده میشود کرد و ... ) آنوقت فکر آن بر سرمان می افتد که این علم و پیشرفت نیست و برای آزادی ما نیست، دقیقاً ما آزادی کسی دیگر را میگیریم به جرم اینکه پدر و مادر ندارد ....

ما به کجا میرویم؟

انتخابات ریاست جمهوری دهم

haghighat-chist — Sat, 30 May 2009 09:31:05 GMT

انتخابات ریاست جمهوری دهم

محمود احمدی نژاد

مهدی کروبی

میر حسین موسوی

محسن رضایی

چهار اسم فوق را این روزها در کوچه و خیابان های شهر همراه با عکسهایشان بر روی دیوار ها و پلاکارت های تبلیغاتی و بر روی پارچه هایی که بر خیابان ها آویزان هست و اگر به اطراف هم نگاه نکنیم بعضاً تیکه هایی از اسم یا عکسهایشان را بر روی زمین میبینیم، انتخابات ریاست جمهوری است و این چهارنفر کاندیداهای موجود....

اولین نفر رئیس جمهور فعلی جناب آقای دکتر احمدی نژاد است که ، جناب و آقا و دکترش را به واسطه ی چهارسالی که سخت تلاش کرد در این عرصه به دست عده ای از حقوق بگیران این دولت به صورت افتخاری بدست آورد.

نمیدونم چی شد که دفعه ی اول رای را از همه روبود،یادمه کروبی فردای اون روز گفت،شب جز نفرات اول بودم صبح پا شدم دیدم حذف شدم، جالب اینه که این آقا، از رفسنجانی هم جلو زد و نهمین رئیس جمهور ایران شد، آدم جالبیه، مدرسه که میرفتم، هم کلاسیام همینطوری حرف میزدن که ایشون در رسانه های عمومی میزنه، صمیمی،شوخ، سرشار از حماقت ...

وی پیش و پس از پیروزی، بارها خود را از حامیان آزادیهای اجتماعی معرفی کرده و گفت هنگامیکه رقبای چپگرایش در سالهای اول انقلاب با جوانان برخورد می‌کرده‌اند وی با آنان مخالفت می‌کرده، بسیار جالب است که در زمان ایشان بود که مینی بوس ها بر سر هر خیابانی آمدند و به دلایل واهی چون مانتوی تنگ و کوتاه و مدلدار و رنگی، و بیرون بودن مو و آستین کوتاه بودن لباس پسرها، برای جوانان پرونده سازی کردند.

آمدن به آمریکا و صحبتهای گزاف ، از جمله اینکه دینی به اسم بهاییت وجود ندارد چون کتاب ندارد ( جالب آنکه فکر کنم به اندازه سوره های کتاب قران آئین بهایی کتاب دارد ) از آنطرف گفتن اینکه در ایران همجنس باز وجود ندارد که باعث خنده ی عموم شد و تحقیر ایران که رئیس جمهورش ایشان است.

داستان رفتن به مجلس و هاله ی نوری که ایشان در آن حضور داشت و از طرف حق تعالی محافظت میشد.

از وضعیت اقتصادی کشور چیزی نگم بهتره، آمار ها نشان میدهد ایشون چه کارا کرده.

دوم خرداد 76 آقای خاتمی با 14 درصد تورم دولت را تحویل میگیرد، سال 84 آقای دکتر احمدی نژاد دولت را در حالی تحویل میگیرد که نرخ تورم به 10 درصد رسیده بود، نتیجه ی 8 سال تلاش آقای خاتمی را که بر باد میدهد هیچ امروز تورم ایران 25 درصد رسیده است، جالب است بدانید در 26 سال گذشته درامد نفتی ایران 50 میلیارد دلار بوده است و این در حالی است که در چهار سال گذشته یعنی دوره ی ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد 70 میلیارد دلار بوده است.

آمار های حاکی از گرانی یه خانه ی شش سال گذشته بیانگر این است که در دوره ی ایشان 220% افزایش قیمت برای یک شهروند تهرانی به وجود آمده است که حاصل زحمت ایشان بوده است.

سفرهای استانی ایشان و قول هایی که هیچوقت عمل نشد نیز شامل کارهایی بود که ایشان انجام داد.

با این وجود پرونده مشخص است

از دیگر اصولگرایان این دوره آقای محسن رضایی است که با طرح ایده دولت ائتلاف ملی، پیگیر انتخابات دهم است. در روز ۷ اردیبهشت ۱۳۸۸، سایت تابناک که از منابع نزدیک به رضایی به شمار میرود، از تصمیم وی مبنی بر اعلام رسمی‌ نامزدی خبر داد. وی در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۸ طی‌ بیانیه‌ای رسمی‌ خطاب به مردم ایران، نامزدی خود را اعلام کرد.

سیاست‌مدار ایرانی و عضو سابق سپاه است. وی همکنون دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام و نامزد دوره دهم ریاست جمهوری ایران است. رضایی از اعضای کلیدی جناح موسوم به اصول‌گرا است.

رضایی در ابتدای پیروزی انقلاب از افراد پایه‌گذار سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بود و پس از آن وارد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شد و به مدت ۱۶ سال از ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۶ فرماندهی این نهاد را برعهده داشت.

محسن رضایی در سال ۱۳۷۸ خود را کاندیدای نمایندگی مجلس شورای اسلامی در تهران کرد و در فهرست «ائتلاف خط امام و رهبری» (معروف به جناح راست) قرار داشت، اما موفق به کسب آرای لازم نشد.

او همچنین در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۴ نیز با شعار انتخاباتی «دولت عشق» حضور یافت، اما دو روز پیش از برگزاری انتخابات کناره‌گیری خود را اعلام کرد. در بیانیه‌ای که او در آن زمان منتشر کرد، دلیل کناره گیری خود را «جلوگیری از تشتت آرای مردم» در اثر کثرت نامزدها عنوان کرد.

دو کاندیدای حزب اصلاح طلب نیز به قرار زیر میباشد:

حزب اعتماد ملی، مهدی کروبی را به عنوان نامزد خود در انتخابات آتی اعلام کرد. این اقدام زود هنگام به ایجاد شکاف در میان اصلاح طلبان تعبیر شد و یکی از اعضای شورای مرکزی حزب در اعتراض به این اقدام استعفا کرد. کروبی در سوم مهر از عدم ابراز نظر منفی علی خامنه‌ای نسبت به کاندیداتوری او خبر داد. و نهایتا نامزدی خود را به طور رسمی در یک نشست مطبوعاتی در ۲۱ مهر ۱۳۸۷ یک هفته مانده به برگزاری کنگره سراسری حزب اعتماد ملی اعلام کرد.

او در سال ۱۳۵۸، در انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی شرکت کرد و به عنوان نماینده زادگاهش الیگودرز، وارد این مجلس شد. در انتخابات دومین دوره مجلس، مهدی کروبی به عنوان نماینده تهران وارد پارلمان شد و به عنوان نایب رئیس مجلس برگزیده شد. از همان زمان زمزمه های اختلاف ميان نيروهای مذهبی شنيده می شد، در دوره سوم مجلس اين درگيری ها به اوج خود رسيد و گروهی از روحانی ها همچون محمد موسوی خويينی ها، مهدی کروبی و محمد خاتمی با انشعاب از جامعه روحانيت مبارز، مجمع روحانيون مبارز را تأسيس کردند. مهدی کروبی همچنین در سال 1358 با حکم آیت اله خمینی، بنیاد شهید انقلاب اسلامی را تاسیس کرد و تا سال 1371 رئیس این بنیاد بود. آیت الله خمینی در سال 1364 نیز سرپرستی امور حجاج ایرانی را به مهدی کروبی سپرد و او تا سال 1369 این مسئولیت را برعهده داشت. فاجعه کشته شدن زائران ایرانی در مکه در سال 1366 در دوره مسئولیت او اتفاق افتاد.

مهدی کروبی همچنین یکی از اعضای شورای بازنگری قانون اساسی ایران در سال 1368 و با حکم آیت الله خمینی بود.

بعد از فوت آیت الله خمینی و رفتن اکبر هاشمی رفسنجانی از ریاست مجلس به کاخ ریاست جمهوری، مهدی کروبی از سال 68 تا سال 70 رئیس مجلس ایران بود.

در سال 1370 و در اولین انتخابات مجلس بعد از فوت آیت الله خمینی، شورای نگهبان با تفسیری جدید از قانون، نظارت خود بر انتخابات را گسترده تر کرد و بیشتر کاندیداهای نزدیک به مجمع روحانیون مبارز و جناح موسوم به خط امام را رد صلاحیت کرد.

خروج نیروهای چپ گرا، از جمله مهدی کروبی، از صحنه سیاست ایران از سال 70 آغاز شد و تا سال 76 ادامه یافت.

با نزدیک شدن به انتخابات ریاست جمهوری سال 1376، مهدی کروبی در نقش دبیر مجمع روحانیون مبارز به همراه دیگر چهره های شاخص جناح چپ جمهوری اسلامی برای راضی کردن میرحسین موسوی، نخست وزیر دوران جنگ، برای کاندیداتوری تلاش زیادی کردند که نتیجه ای در بر نداشت.

مهدی کروبی در انتخابات مجلس ششم مجددا از تهران وارد مجلس شد، و علی رغم رای نه چندان بالایش و این انتظار عمومی که یکی از اعضای بلندپایه حزب مشارکت، پیروز اصلی انتخابات، رئیس مجلس شود، برای دومین بار رئیس مجلس شورای اسلامی شد.

اولین روزهای ریاست آقای کروبی بر مجلس ششم همزمان شد با طرح اصلاحیه قانون مطبوعات در مجلس. مهدی کروبی با استناد به نامه آیت الله خامنه ای، که مهدی کروبی آن را "حکم حکومتی" خواند، این طرح را از دستور کار خارج کرد؛ اقدامی که هنوز هم از یاد خیلی از تحول خواهان ایرانی نرفته و در بیشتر سخنرانی های آقای کروبی طرح می شود.

به رغم چنين انتقادهايی، آقای کروبی به طور قاطع از حسین لقمانیان، نماینده همدان که با حکم قوه قضائیه به زندان افتاده بود، حمايت کرد.

او همچنين به توقیف گسترده مطبوعات در سال 79 و صدور حکم اعدام برای هاشم آغاجری در سال 1381، به شدت اعتراض کرد

آقای کروبی در سال 1384 برای نخستین نامزد انتخابات ریاست جمهوری شد. هیچ یک احزاب اصلی اصلاح طلب، حتی مجمع روحانیون مبارز که مهدی کروبی دبیرکل آن بود، از نامزدی او حمایت نکردند و همین مسئله باعث شد مهدی کروبی از عضویت در مجمع روحانیون مبارز استعفا کند.

عدم حمایت احزاب عمده جناح اصلاح طلب و اقبال پایین به آقای کروبی در شهرهای بزرگ باعث شده بود بسیاری از ناظران بخت او را در انتخابات نهم کم بدانند.

اما آقای کروبی موفق شد در استان های غربی ایران آرای تعداد زیادی از شهروندان را کسب کند و در بسیاری از این استان ها نفر اول شود.

البته مهدی کروبی در نتیجه نهایی اعلام شده دور اول، بعد از اکبر هاشمی رفسنجانی و محمود احمدی نژاد در رده سوم قرار گرفت.

آقای کروبی به این نتایج شدیدا معترض بود. او گفت تا بعد از نیمه شب نفر اول بوده، اما وقتی بعد از حدود سه ساعت خواب دوباره نتایج را شنیده به رده سوم سقوط کرده بوده است.

آقای کروبی نامه سرگشاده ای به آیت الله خامنه ای رهبر ایران نوشت و در این نامه حتی مجتبی خامنه ای، پسر رهبر ایران را نیز متهم به حمایت از یکی از نامزدها کرد.

مهدی کروبی در همین نامه اعلام کرد که از کلیه مسئولیت های خود از جمله مشاورت رهبر و عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام کناره می گيرد.

مهدی کروبی 72 ساله در انتخابات سال 1388 با شعار "تغییر" به میدان آمده و در چند بیانیه ای که منتشر کرده، خود را به پاسداری از حقوق شهروندی، حقوق زنان و اقوام متهعد کرده است.

یکی از طرح های اصلی آقای کروبی در این انتخابات، طرح تبدیل شرکت ملی نفت ایران به یک شرکت سهامی عام با سهامداری کلیه شهروندان ایرانی است.

میرحسین موسوی: آخرین نخست وزیر جمهوری اسلامی ۲۰ اسفند ۱۳۸۷، به صدور اعلامیه‌ای، رسماً حضور خود در انتخابات را بیان داشت. وی در حالی به صحنه انتخابات وارد شد که قبل از آن خاتمی اعلام کرده بود که یکی از آنها در انتخابات حضور خواهند داشت. اما مدتی پس از اعلام حضور وی، خاتمی با وجود فشار احزاب هوادار اصلاح طلب برای باقی ماندن به عنوان کاندیدا، به نفع وی کنار کشید. او در اواخر دهه چهل و اوایل دهه پنجاه خورشیدی، با گروه های ملی - مذهبی مثل نهضت آزادی نزدیکی داشت و از جمله کسانی بود که در جلسه های سخنرانی علی شریعتی در حسینیه ارشاد تهران حاضر می شد.

میرحسین موسوی، که در آن دوران با نام حسین رهجو فعالیت می کرد، از جمله افرادی بود که در تاسیس جنبش مسلمانان مبارز با حبیب الله پیمان همکار

با نزدیک شدن به انقلاب ایران و پررنگ شدن نقش رهبری آیت الله خمینی در مبارزات ضد حکومت پهلوی، میرحسین موسوی نیز بیشتر به این جریان گرایش پیدا کرد و به ویژه به محمد حسینی بهشتی، از روحانیان بانفوذ نزدیک به آیت الله خمینی، نزدیک شد.

با تاسیس حزب جمهوری اسلامی از سوی آقای بهشتی در نخستین روزهای بعد از پیروزی انقلاب، میرحسین موسوی هم به این حزب پیوست و دبیر سیاسی این حزب شد. آقای موسوی همچنین سردبیر روزنامه جمهوری اسلامی، ارگان حزب نیز بود.

در سال ۱۳۶۰ و در کابینه محمدعلی رجایی، آقای موسوی به عنوان وزیر امور خارجه معرفی شد.

بعد از کشته شدن آقای رجایی و آقای باهنر، رئیس جمهوری و نخست وزیر وقت، در انفجار ۸ شهریور ۱۳۶۰، آیت الله علی خامنه ای رئیس جمهوری ایران شد و ابتدا علی اکبر ولایتی را به عنوان نخست وزیر به مجلس معرفی کرد، اما مجلس به آقای ولایتی رای اعتماد نداد و آقای خامنه ای علی رغم اختلافاتی که در داخل حزب جمهوری اسلامی با میرحسین موسوی داشت، او را به عنوان نخست وزیر به مجلس معرفی کرد. آقای موسوی از آن زمان تا سال ۱۳۶۸ و بعد از فوت آیت الله خمینی نست وزیر ایران بود. اختلاف میان آقای موسوی، که به جناح چپ جمهوری اسلامی تعلق داشت، با آیت الله علی خامنه ای، که نزدیک تر به جناح راست جمهوری اسلامی تلقی می شد، در طول دوران هشت ساله همکاری این دو ادامه داشت؛ اختلافی که حتی یک بار در شهریور ۶۷ و کمی بعد از پایان جنگ ایران و عراق، به استعفای آقای موسوی از نخست وزیری انجامید؛ استعفایی که با مخافت شدید آیت الله خمینی روبرو و منتفی شد.

از آنجا که تقریبا تمام دوران نخست وزیری میرحسین موسوی همزمان با جنگ ایران و عراق بود، عموما از او با عنوان "نخست وزیر جنگ" یاد می شود.

سیاست های انقباضی دولت او در آن دوران، که به عقیده خیلی ها ناگزیر بود، و به ویژه توزیع کالاهای اساسی با کوپن از جمله ویژگی هایی است که دولت آقای موسوی عموما با آنها به یاد آورده می شود.

با بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ مقام نخست وزیری از ساختار سیاسی ایران حذف شد و با فوت آیت الله خمینی، میرحسین موسوی، و کل جناح چپ جمهوری اسلامی، حامی اصلی خود را از دست دادند.

میرحسین موسوی همان زمان از دنیای سیاست کناره گرفت و به وادی هنر، که پیش از انقلاب در آن فعال بود، بازگشت.

البته آقای موسوی در این سال ها مسئولیت های سیاسی حاشیه ای داشته است. از جمله سال ۱۳۶۸ با حکم آیت الله خامنه ای عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام شد که این عضویت کماکان ادامه دارد. از سال ۱۳۷۵ نیز عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی بوده است. همچنین در دوره ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی (۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶) مشاور سیاسی رئیس جمهوری و در دوره محمد خاتمی (۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴) مشاور عالی رئیس جمهوری بوده است.

اما عمده فعالیت های میرحسین موسوی در این بیست سال، هنری و دانشگاهی بوده است. آقای موسوی از میانه دهه پنجاه خورشیدی استاد دانشگاه شهید بهشتی بود و در دهه هفتاد هم به عضویت هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس در آمد.

او در سال ۱۳۷۸ و با حکم محمد خاتمی، رئیس فرهنگستان هنر شد و عمده فعالیت هایش را در قالب این نهاد پی گرفت.

خدا و دین از منظر هراکلیتوس

haghighat-chist — Mon, 27 Apr 2009 06:20:00 GMT

خدا و دین

انسان در برابر خدا نوزادی نامیده می شود همان گونه که کودک در برابر مرد.

برا خدا همه چیز زیبا و نیک و عدل است اما ادیان یکی را ناعادلانه و یکی را عادلانه تصور کرده اند.

کاپلستون ص 54و 55

تاریخ فلسفه امیل بریه ص73

متفکران یونانی "تئودرگمبرتس" ص 85

هر چه واقعی است موافق عقل است وهر چه موافق عقل است واقعی است.

تاریخ فلسفه راسل ص 83 و 83

سخنان هراکلیتوس درباره ی الهیات زمان خود

- خدایی که معبد دلفی از آن اوست منظور خود را نه بیان می کند و نه پنهان می دارد بلکه به کنایه نشان میدهد

- مراسمی که در میان مردم معمولی است مراسم نا مقدس است.

نخستین متفکران یونانی ص23

نخستین متفکران یونانی ص257

ص 258

دیلز مینویسد: به عقیده ی هراکلیتوس آتش چرخنده ی جاویدان خدااست .

ص 259

خراسانی شرف می گوید: خدای هراکلیتوس جامع اضداد است و وحدت اضداد.

نظر هراکلیتوس در باره: لوگوس (قانون جهانی )

هراکلیتوس هنگامی سخن از لوگوس می آورد که گویی درباره یخدا سخن می گوید.

نخستین متفکران یونانی که ازقول دیلز نوشته های هراکیت را نوشته است ص 235

ص243

روح معنایی لوگوسی است که خود افزایش می دهد.

ص248

دانایی در این است که به لوگوس گوش کنیم و هم سخن شویم که همه چیز ها یکی است.

ص249

هر چه واقعی است موافق عقل است وهر چه موافق عقل است واقعی است.

روشنفکر کیست؟ روشنفکر دینی کیست؟

haghighat-chist — Fri, 24 Apr 2009 21:57:59 GMT

روشنفکر کیست؟ روشنفکر دینی کیست؟

روشنفکری (در انگلیسی Intellectualism در فرانسه Intellectuelité و در زبان لاتین Intelligere) به معنی تفکیک دو چیز از همدیگر است. به همین دلیل به عنوان روح انتقادگرا و ممیز شناخته می‌شود. (دانشنامه ویکیپدیا)

واژه ی روشنفکر یا«اینتلکتوال» صفتی است برای آدمهای خردمند ، خردگرا و عقلائی؛ آدمهائی که پدیده های جهان را برحسب دستور خرد و دانش بررسی می کنند و می سنجند و به جای خیالبافی، متفکر و اندیشه ورند. به این ترتیب در مقایسه ی این مفاهیم با ذهنیتهای تخیلی و توهمی، شمار روشنفکران در هرجامعه، نمی تواند رقمی فوق العاده بزرگ را در برگیرد.

هم معنای این واژه enlightenment است که این نیز به معنای روشنفکر یا منورالفکر میباشد

تاریخ نویسان عصر روشنگری را قرن هجدهم می دانند. در این عصر خرد می کوشد تاخود را از همه قیود رها سازد. عصر ی که مسئله معرفت شناسی به طور جدی مد نظر فیلسوفان قرار گرفت و جهت فلسفه از وجود به معرفت تغییریافت.کشف حقیقت مطلق از بین رفت و نسبیت به جای آن نشست. عصر روشنگری بر آن است که نباید اصل هر چیز را در بیرون از آن جستجو کرد.

بطوركلي روشنگري از ماهيت پديده ها و مفاهيم پرسش مي كند. روشنگري مي خواهد بداند حقيقت چيست؟ انسانيت چيست؟ آزادي چيست؟ وعدالت چيست؟ روشنگري در پرسش از ماهيت چيزها هيچگونه محدوديتي را به رسميت نمي شناسد. بنابراين، پرسش هاي روشنگري همه پرسش هاي فلسفي هستند كه بطور همزمان، حقايق مسلم و اصول ثابت و بديهيات و حتي خود فلسفه را به چالش مي گيرند. بايستي كوشش ها به يافتن پاسخ هاي درست در برابر پرسش هاي نو معطوف شود، نه اينكه جزم گرايانه و خشمگينانه بر پرسشگران بانگ برآورند كه چرا مي انديشيد و چرا پرسش مي كنيد.

جامعترين تعريف را از روشنگر امانوئل کانت، فيلسوف آلمانى قرن 18 به دست داده است.

« روشنگری، خروج آدمیست از نابالغی به تقصیر خویشتن خود.»

. کانت خود نابالغی را چنین معنا می‌کند:
« و نابالغی، ناتوانی در به کار گرفتن فهم خویش است بدون هدایت دیگری.» و « به تقصیر خویشتن خود » را چنین توضیح می‌دهد:
« به تقصیر خویشتن است این نابالغی، وقتی که علت آن نه کمبود فهم بلکه کمبود اراده و دلیری در به کار گرفتن آن باشد بدون هدایت دیگری.»

به اعتقاد كانت، «خودانديشيدن»، اصل بنيادين روشنگري است. از تعريف كانت برمي آيد كه او تفكر مستقل و پويا را اساس روشنگري مي داند. تفكر مستقل و پويا، درگرو آزادي انديشه است. از اين رو تعريف كانت از روشنگري با آزادي معنا مي يابد. انسان، برپايه تعريف كانت از روشنگري، موجودي است آزاد و خردمند كه با گام نهادن در وادي تفكر، مي تواند از تنگناي نابالغي خارج شود.
انديشمندان روشنگري براي اين مفهوم هيچگونه حدومرزي قائل نيستند. آنان معتقدند كه در پرتو روشنگري بايد همه چيز را مشاهده كرد وشناخت.

آزادي‌ در معنا و مفهوم‌ اوليه‌ و ساده‌ آن‌ يعني‌ رها بودن‌ از قيد و بندها و محدوديتها و هرگونه‌ جبر. آزادي‌ در اين‌ معنا با اين‌ تعريف‌ «لينك‌ لي‌تر» بسيار همخواني‌ دارد: «آزاد بودن‌، حاكم‌ بودن‌ بر سرنوشت‌ خويش‌ و دارا بودن‌ توانايي‌ آغاز و ابتكار عمل‌ است‌.»

نامداران بزرگ روشنگري بيكن، مونتسكيو، دكارت، لاك، نيوتن، ولتر، روسو، ديدرو، دالامبر، هولباخ و كانت. كه به تدريج در قرن هجدهم ميلادي به صورت فرايندي پرتكاپو و تأثيرگذار درآمد، بطورعمده از فرانسه، انگلستان و آلمان سربرآوردند . درميان طيف گسترده كوشندگان روشنگري، هم فيلسوفان تجددگرا جاي مي گرفتند، هم انديشه وران الهي و هم اديبان، شاعران و خطيبان.

در فرايند روشنگري، جايگاه و حقوق انسان، خرد خودبنياد، خودانديشي، نقادي، دانش تجربي بر پايه مشاهده و آزمايش و استقلال دونهاد دين و سياست از يكديگر، موردتأكيد قرارگرفت؛ اما نبايد پنداشت كه درونمايه و آهنگ روشنگري در فرانسه، انگلستان و آلمان يكسان بوده است.
در فرانسه، روشنگري جانمايه و صورتي پرجوش و خروش و انقلابي داشت. خداوندان قدرت در هيأت حكومت و كليسا، دست در دست يكديگر، نوگرايان ديني و سياسي را سركوب مي كردند؛ چرا كه آنان بر اين باور بودند كه سياست بايد به محك نقد خردمندانه زده شود و نهادهاي سياسي برشالوده خرد استوار گردد. نوانديشان ديني و سياسي، برشكاكيت و پرسشگري نقادانه درحوزه دين و اخلاق نيز تأكيدمي كردند.
درانگلستان، روشنگري بر دو بنياد دانش تجربي لاك و فيزيك نيوتني، از بالندگي، ژرفا و رويكردي سازنده برخوردار گرديد. لاك در راه بردن به گستره شناخت شناسي و اندازه گيري مرزهاي آن، گام هاي بلندي برداشت كه كانت پس از وي، در تعيين حدود شناخت بشري از آنها بهره جست. او رساله هايي در باب حكومت مدني برپايه رضايت مردم و در تبيين فلسفي تساهل و مدارا نگاشت. دراين دوران، انگلستان از آزادي هاي سياسي ـ اجتماعي ـ هرچند بطور نسبي ـ برخوردار بود.
بي ترديد، تلاش هاي انديشه وران روشنگري در سايه سار آزادي هاي مدني در انگلستان، به غنا و فربهي فرايند روشنگري افزود. اگرچه لاك درهنگامه اي مجبورشد انگلستان را ترك گويد و در هلند آرا و انديشه هاي خويش را درباب تساهل و مدارا به رشته تحرير درآورد، اما مي توان با ولتر هم صداشد و گفت: اگر لاك و نيوتن در فرانسه بودند اعدام مي شدند؛ اگر در رم بودند به زندان مي افتادند و اگر در ليسبون بودند سوزانده مي شدند.
در آلمان، روشنگري سيمايي متفاوت از فرانسه و انگلستان داشت. انديشه وران آلماني، بدون اعتناي جدي به يافته هاي فلسفه تجربي، بيشتر با آرا و انديشه هاي انتزاعي و نظري سرگرم بودند.
آزادي انديشه، بيان و قلم در آلمان محدودبود و انديشه وران آلماني از آزادي هايي همانند در انگلستان، برخوردار نبودند. نظام سياسي حاكم بر اين سرزمين، پس از درگذشت فريدريك بزرگ در سال ،۱۷۸۶ دربرابر روشنگري و كوشندگان آن، گستاخانه صف آرايي كردند.
حكومت فريدريك ويلهلم دوم، با معرفي روشنگري به عنوان پديده اي خطرناك و مخالف دين و دولت، نابخردانه به سركوب انديشه وران ، توقيف و مصادره كتاب ها و نشريات پرداخت. به فرمان رهبر خودكامه سرزمين پروس، كانت را مجبوركردند كه درباره دين، هيچ نوشته اي منتشرنكند و هيچ سخني نگويد.
هرچند آلمان برپايه شرايط سياسي، اجتماعي و فرهنگي، نمي توانست به مثابه گرانيگاه روشنگري نقش آفريني كند، اما از دگرگوني هاي روشنگري در فرانسه، بويژه انقلاب بزرگ آن تأثير پذيرفت. انقلاب فرانسه درميان انديشه وران آلماني، شوق و شور و سرزندگي آفريد و كانت را در واپسين سال هاي زندگي فكري، به جانبداري و ارزيابي فيلسوفانه پديده انقلاب واداشت.
در قرن نوزدهم ميلادي، پرچم انديشه روشنگري در دستان هگل و هاينه و انگلس و ماركس قرارگرفت.
در قرن بيستم، انديشمنداني همچون آدرنو و هوركهايمر به بازانديشي در نظريه روشنگري پرداختند. گلوكاچ و ماركوزه نيز در شمار بازنگران نظريه روشنگري در قرن بيستم قراردارند

پس میشود این نتیجه را گرفت که روشنفکر:روشنفکر عبارت است از انسانی که دارای فکر روشن است. روشنی در اينجا به معنای آگاهی است. اولين خصلت روشنفکر آگاهی است. روشنفکر به عنصر کانونی خود، خرد نقاد اتکا دارد.

همه چيز را به زير تيغ نقد می برد. خصيصه ديگر روشنفکر، آلترناتيو سازی است. چيزهايی را که نقد و نفی می کند تا چيزهای ديگری سر جايش بگذارد. انديشه معطوف به عمل هم از ويژگی های روشنفکر است. در هر حال هيچ روشنفکری نيست که انديشه اش معطوف به تغيير اجتماعی نباشد

روشن‌فکران طبقه نیستند، کاست نیستند، روشن‌فکری شغل نیست؛ روشن‌فکری باید از دید مردم سر به‌زیر، نوعی مرض خطرناک و از دید قدرت، نوعی موی دماغ باشد. از قدیم ‌گفته‌اند، "همه خفته‌اند به‌جز عده‌ی قلیلی که بیدارند". روشن‌فکر یک وجدان بیدار و بی‌قرار است؛ مثلاً در همین زمان که ما داریم صحبت می‌کنیم، مردم اکثراً حافظ کلاه خود هستند و قدرت‌ها در پی تثبیت یا پیش‌بُرد برنامه‌هایی که سخت به آن‌ها پایبند هستند. جنگی بسیار سبعانه و انسان‌سوز در لبنان شعله‌ور بود و بسياری از مردم هم ممکن است تا حدي‌كه به زندگی آن‌ها لطمه نخورد از یک احساس جمعی متأثر باشند؛ اما روشن‌فکر نمی‌تواند آرام باشد، نمی‌تواند نسبت به نفس جنگ و کشتار كودكان، حالا از هر دین یا نژاد یا ملتی باشد، بي‌تفاوت بماند. ممکن است من یک فیلسوف باشم اما اگر در هر وضعیتی صرفاً به خلوت خود و نوشتن آثار خود فکرکنم، روشن‌فکر نیستم. روشن‌فکران، همان کسانی هستند که در جنگ داخلی اسپانیا جان خود را در گرو مبارزه با فاشیسم نهادند. روشن‌فکران منتقدان جدی قدرتند. چیزی به اسم خیانت روشن‌فکران، صرفاً جعل واژه است؛ چون روشن‌فکری یک برچسب ابدی نیست بلكه یک حالت وجودی در پیوند با همه‌ی انسان‌ها است؛ یک درد است که ممکن است مزمن نباشد و در شرایطی مثل قرارگرفتن در حیطه‌ی قدرت فروکش‌کند، تخدیر شود، و به‌قول خودمان بی‌غیرت شود؛ آن‌وقت باید گفت روشن‌فکری از سر فرد پریده است نه این‌که اصطلاح خیانت روشن‌فکران را به‌نفع روشن‌فکرستیزانی جعل‌کرد که اساساً با آزادی ستیزه دارند. در یک کلام روشن‌فکران وجدان بیدار جامعه‌اند، هرچند در برخی از جوامع، توده‌ها به آن‌ها همچون یک طاعون می‌نگرند. قدرت روشن‌فکر، فکر ناآرام اوست و فکر، چیزی است که نه پسند خاطر قدرت طلبان است و نه جزو وفاق رویه‌ی زندگی همگان. خلاصه هیچ روشن‌فکری بچه‌ی خوب و سر به راهی نیست.

اما میرسیم بر سر اینکه روشنفکر دینی کیست؟

پس از اینکه بخواهیم این واژه را به صورت اخص بررسی کنیم باید بدانیم که دین چیست؟

دین، یعنی در چهارچوب بودن، و از منظره ای که دین نشان داده است به دنیا نگریستن و زندگی کردن،دین یعنی تعبد و بندگی.

و در واقع به مجموعه ی قوانین و قواعد که گونه ای از آنان به گفته ی آورندگانشان از طرف باری تعالی و خداوند است و عده ی دیگر انسانی است و فرد متدین خود را موظف به انجام این قوانین میکنند.

امیل دورکیم در صور بنیانی حیات دینی با بر شمردن تعاریف رایج در ارتباط با دین همچون: «دین به مثابه دیدگاهی اعتقادی در رابطه با مواردی که در قالب علم نمی گنجد»و «دین به عنوان دستگاهی برای تنظیم روابط با موجودات خاص همچون خدایان، شیاطین، فرشتگان، ارواح و...»به رد این تعابیر می‌پردازد و دین را بدین گونه تعریف می کند:دین عبارت است از دستاهی همبسته از باورها و اعمال مربوط به امور لاهوتی (مجزا از امور ناسوتی) که این باورها و عقاید همه کسانی را که پیرو آنها هستند در یک اجتماع اخلاقی واحد به نام امت متحد می‌کند.

سیاوش جمادی در یکی از مصاحبه هایش به مطلبی اشاره میکند که بازگوی آن بد نمیتواند باشد: اساساً روشن‌گری و روشن‌فکری که در بستر روشن‌گری زاده و بالیده شده، از اساس غربی است؛ اما به‌این‌دلیل الزاماً مذموم و شرّ نیست، مگر اين‌كه به هر چه خارج از قلمرو زیست جهان خودمان باشد، به چشم دشمن بنگریم و به اسم غیرت و هویت و ملیت، به دامان نئوشوونیسمی وحشتناک و کورکورانه بیفتیم. البته به‌نظر نمی‌رسد عبارت روشن‌فکر دینی غربی باشد. در غرب، کشیش سکولار و سکولار دینی وجود دارد؛ اين افراد بیش‌تر فلاسفه‌ای هستند که به‌درستی مصداق سکولار هستند، از جمله دکارت، کانت، لابیب نیتس، اسپینوزا كه نه‌تنها به خدا معتقد بوده‌اند بلکه اثبات وجود خدا با ادله‌ی محکم، بخشی عمده از فلسفه‌ی آن‌ها بوده است. چرا این‌ها روشن‌فکر دینی نامیده نشده‌اند؟ شاید یک دلیل، آن باشد که صرفاً کار نظری كرده‌اند و به‌طور کلی بعد از رنسانس دین از سیاست و قدرت جدا شده است.

خوب با این وجود که تعریف روشنفکر و دین را میدانیم نمیدانم اگر از کلمه ی روشنفکر دینی استفاده کنیم مغالطه نکرده این یا نه.

در هر حال این داستان روشنفکر دینی در ایران اگر مختصر بگوئیم به این شرح است: (روایت از حسن يوسفی اشکوری)

"در تاريخ روشنفکری اسلامی، نخستين کسی را که با مايه های روشنفکری می شناسيم سيد جمال الدين اسدآبادی است. برای اينکه مشخصات روشنفکری البته در سطح ابتدايی در او وجود داشت.

شيخ محمد عبده در مصر و شاخص تر از همه اقبال لاهوری صاحب کتاب "بازسازی انديشه دينی" از اين دسته اند.

در ايران گذشته از سيد جمال الدين اسدآبادی، مايه های اوليه را می توان در روشنفکران قبل از انقلاب مشروطه ديد. مثل شيخ هادی نجم آبادی که در ۱۳۲۰ هجری قمری، چهار سال قبل از انقلاب مشروطه فوت شد. خ

او کتابی دارد به نام "تحريرالعقلا". خود اين عنوان نشان دهنده آزاد کردن عقل است. او به عنوان يک عالم دين دنبال رها کردن عقل بوده است تا مسلمان ها بر اساس عقل و استدلال بتوانند دين را بپذيرند. ملکم خان را هم اگر جزو مسلمان ها بياوريم در حرفهايش بحث عقل زياد ديده می شود.

فصل دوم روشنفکران دينی را بعد از شهريور1320 داريم. در اين دوره، کسی را که می توان به عنوان روشنفکر دينی به مفهوم مدرن تر پذيرفت ميرزا ابوالحسن خان فروغی، برادر ذکاء الملک فروغی است. مفسر قرآن بود و تفسير او بر اساس عقل و علم جديد بود.

بازرگان تحت تاثير او به تفسير عينی و علمی از قرآن روی آورد. شريعتی هم ميرزا ابوالحسن خان را در اواخر عمرش ديده بود. پس از ميرزا ابوالحسن خان فروغی در دهه بيست و سی، محمد نخشب، طالقانی، بازرگان و دکتر سحابی را داريم.

در سالهای چهل و پنجاه هم شريعتی می آيد که سبب می شود اين تفکر در حوزه های دينی مقداری نفوذ کند. بنابراين روشنفکری دينی مراحل و دوره های مختلفی را پشت سر گذاشته و هر دوره هم ويژگی های خودش را داشته است. مثلا در دهه های چهل و پنجاه، مولفه های آن عبارت بوده است از يک نوع اسلام اجتماعی و انقلابی، معطوف به تغييرات ساختاری و بنيادی رژيم سياسی، نفی سلطه استعمار و برانداختن استبداد و توسعه اجتماعی و از اين قبيل. با تحقق انقلاب، اين اوضاع تا حدی به هم ريخت و روشنفکران دينی در محاق رفتند. به علت شوکی که به اينها وارد شد تا سالهای ۶۷ و ۶۸ جريان روشنفکری دينی خيلی ضعيف شد. به دليل سانسور و خفقان، خيلی فعال نبودند. در سالهای ۶۶ و ۶۷ با افکار و انديشه های جديدی که دکتر سروش مطرح کرد در واقع مرحله سوم روشنفکر دينی آغاز شد.

در دهه چهل و پنجاه موضوع آزادی و حقوق بشر نزد روشنفکران دينی چندان برجسته نبود، بلکه تحت شعاع مباحث ديگر قرار داشت. آزادی هم به مفهومی که امروز از آن سخن می گوييم چندان مد نظر نبود.

شايد در ميان روشنفکران دينی، مهندس بازرگان بيش از همه، دغدغه آزادی به معنی امروز را داشت. برای اينکه او تفکر ليبرال تری داشت، معتدل تر بود.

به هر حال می خواهم بگويم که روشنفکری دينی ما در دوره بعد از انقلاب، با يک تفاوت اساسی، ادامه همان روشنفکری دينی قبل از انقلاب است. تفاوت در اين است که اسلام سياسی و انقلابی يا به قول دکتر سروش اسلام حد اکثری، که بخواهيم همه مسائل را در چارچوب دين حل کنيم و بر اساس مبانی دينی بخواهيم با سياست و اقتصاد و فرهنگ برخورد کنيم، امروزه يا صريحاً نفی می شود يا آنکه زير سوال رفته است.""

بنده فکر میکنم اساساً روشنفکری دینی بی اساس است، زیرا که به روز رسانی دین کاری بیهوده است چه الزامی وجود دارد که گزاره های قدیمی را بخواهیم در زمان مدرن استفاده کنیم و به ضرب و زور مغالطه و تحریف اندیشه های بدیع را جای دهیم در دین؟

دیگر آنکه روشنفکر، چهارچوب ندارد، روشنفکر آزاد است،متدین چهارچوب دارد محدود است به حدود دین، جمع نقیضین منطقی نیست

راهنمای مطالعه برای دوست داران فلسفه

haghighat-chist — Wed, 15 Apr 2009 14:40:18 GMT

راهنمای مطالعه برای دوست داران فلسفه

کلمه ی فلسفه و فیلسوف را معمولاً همگان شنیده اند ولی همگان یک برداشت را از این کلمه ندارند، البته نه به آن معنا که تعریف مطلقی برای فلسفه وجود دارد، تعریف ها متفاوت است، اما میشود فهمید که این تعریف درست است یا به خطا رفته است. اگر از آدم بی اطلاع سئوال کنیم که سمت و سوی دینی هم داشته باشد میگوید فلسفه یعنی اینکه خدا نیست (درست مثل اینکه میگویند کومونیست یعنی دین نیست).

بگذریم قبلاً در مورد چیستی فلسفه مطالبی نوشته ایم.

در اینجا میخواهم چند کتاب را برای دوستداران فلسفه معرفی کنم که با مطالعه آنها معنای دقیق تری از فلسفه و فیلسوفان داشته باشند.

در ابتدا پیشنهاد میکنم کتاب لذت فلسفه و تاریخ فلسفه ی ویلدورانت مطالعه شود کتابی است مختصر و بسیار مفید که در کتاب فروشی ها به آسانی یافت میشود

کتاب علم چیست؟ فلسفه چیست؟ اثر عبدالکرین سروش

کلیات فلسفه محمد حسین گنجی

تاریخ فلسفه ی 3 جلدی برتراند راسل فیلسوف معاصر

تاریخ فلسفه ی 9 جلدی کاپلستون

تاریخ فلسفه اسلامی هانری کربن جواد طباطبایی (مترجم)

سیر حکمت در اروپا محمد علی فروغی

فلاسفه بزرگ: آشنایی با فلسفه غرب نوشته ی برایان مگی ترجمه ی عزت الله فولادوند

تاریخ فلسفه غرب - رجینالدجان هالینگ دیل، عبدالحسین آذرنگ (مترجم)

تاریخ فلسفه غرب - دیو رابینسون، جودی گرووز، شهاب الدین عباسی (مترجم)

الفبای فلسفه نایجل واربرتون، مسعود علیا (مترجم)

مبانی اندیشه های فلسفی ترجمه صانعی دره بیدی